In de voetsporen van Skywalker, Potter en Gossip Girl

In Star Wars-tenue rondstruinen op het eiland waar The Last Jedi is opgenomen, of naar perron 9 3/4 uit Harry Potter. Is het net als in de film? Of helpt de toeristenindustrie iedere beleving om zeep?

Toeristen bij het perron 9 3/4 op King's Cross, Londen. Foto Istock

Harry Potter hoefde niet door de winkel

Forenzen wachten op het King’s Cross Station in Londen anders dan toeristen. Op perron 9B staren reizigers voor zich uit. Ze scrollen op hun smartphone, tot de boemel naar Peterborough arriveert.

Bij perron 9 3/4 schuifelen ruim dertig toeristen achter elkaar in een rij. Eenmaal vooraan krijgen ze een toverstaf in hun handen geduwd en een donkerrood of geel sjaaltje om. Ze poseren bij een bakstenen muur waarin een halve bagagetrolley is verwerkt, met een koffer en een lege vogelkooi. Voor deze Harry Potter-ervaring betalen ze 9 pond en 50 pence.

Het is hier dat Harry Potter – de tovenaarsleerling in de boeken en films van J.K Rowling – de trein pakt naar Hogwarts School of Witchcraft and Wizardry – Zweinstein in de Nederlandse vertaling. Op deze plek worden nu goede zaken gedaan.

Toeristen uit de hele wereld worden na het ultrakorte fotomoment automatisch de giftshop binnengeleid. Bij een vitrinekast met toverstokjes steggelt een Franse tiener met zijn moeder. Hij zegt dat de stokjes van echt goede kwaliteit zijn. Zijn moeder vindt 85 pond te gortig, evenals de Harry Potter-toga (65 pond voor volwassenen). Het is in de winkel zo druk dat het personeel het niet aankan. Een bonkige beveiliger helpt een Ierse man een trui uitzoeken met een embleem van Griffoendor, een van de afdelingen van Zweinstein. De truien van Schotse wol zijn gemaakt in dezelfde spinnerij als de truien in de films, meldt het label. Daarom: 75 pond per stuk. „Belachelijk”, zegt de Ier. Hij bedankt de bewaker vriendelijk en koopt een goedkoop armbandje.

Buiten de winkel staan Lisa Durlinger (22) en Simon Hervé (18), modestudenten in Lille. Ze zijn hier om Londense ontwerpers te bezoeken, maar gaan ook naar toeristische plekken. „Covent Garden en Oxford Circus”, zegt Hervé. Hij heeft weinig met Potter en vindt de attractie aardig, maar ook een gimmick. „Zij heeft mij hiernaartoe gesleurd”, zegt hij en wijst naar Durlinger. „Ik heb alle boeken denk ik zes keer gelezen”, zegt Durlinger, die vorige zomer in Schotland een spoorbrug bezocht die ook in de films voorkomt.

Het muurtje staat in de grote hal van het station en niet tussen de perrons, zoals J.K. Rowling schreef. En het is niet van metaal, zoals in de boeken. Waarom is het voor een fan dan toch interessant? Durlinger: „Dit is de plek waar Harry Potter naar een wereld reisde die mij zo veel leesplezier heeft gegeven. Dat vind ik mooi om eens te zien.”

De ruïnes van Hashima hebben Skyfall niet nodig

Foto The Asahi Shimbun/Getty Images

Hij is eigenlijk niet eens een fanatieke James Bond-fan, maar toen Hendrik van Zwol (33) Skyfall (2012) zag, was hij meteen geïntrigeerd door het geheimzinnige hoofdkwartier van schurk Raoul Silva. Het was een eiland vol flats die verworden waren tot ruïnes – na wat onderzoek kwam hij erachter dat dit Hashima in Japan was. „Ik had er nog nooit van gehoord. Met mijn vrouw had ik al een reis geboekt naar Japan. Speciaal voor Hashima hebben we de route omgegooid.”

Online kochten ze voor 35 euro een ticket voor de boot en tour. Met ongeveer veertig toeristen voeren ze naar het eiland. „We zagen het opdoemen, op afstand leek het wel een slagschip. Zo herinnerde ik me het precies uit Skyfall. De andere toeristen waren vooral Japanners. Ik had niet de indruk dat zij er vanwege de film naartoe gingen. De touroperator schonk weinig aandacht aan de filmconnectie.”

Hashima was tot 1974 een eiland waar steenkool werd gewonnen, mijnwerkers woonden en werkten er. Velen van hen waren dwangarbeiders uit China en Korea, al loopt de Japanse VVV met die geschiedenis niet te koop.

Van Zwol ging op Hashima op zoek naar de plekken die hij kende uit de film, maar de toeristen moesten op de buitenste ring van het eiland blijven. „De gebouwen staan op instorten, dat is te gevaarlijk.”

Nu zijn de meeste scènes op Hashima in Skyfall ook niet opgenomen op het eiland. De ruïnes hebben het zwaar te verduren van de wind en de golven. Daarom werden voor de scènes op het eiland delen nagebouwd in de studio. Geen groot gemis voor Van Zwol: „Hashima was ook zonder de filmconnectie een van de hoogtepunten van onze reis, zeer indrukwekkend.”

Skellig kan té populair worden

Foto Getty Images

Het Ierse eiland Skellig Michael komt welgeteld tweeënhalve minuut voor in Star Wars: The Force Awakens (2015). Toch is het eiland sindsdien populair als reisbestemming. Voor 2015 kwamen per jaar 11.100 toeristen naar het eilandje van 22 hectare. Na het uitkomen van de film: 14.700 in 2016 en 16.000 mensen in 2017. De verwachtingen zijn dat de echte boom aan toeristen nog moet komen, want het eiland heeft een prominente rol in het laatste deel van de intergalactische soap The Last Jedi, eind vorig jaar uitgekomen.

Vaneet Mehta (25) uit Londen had voor de film nog nooit gehoord van de kleine rotseilanden in het zuidwesten van Ierland, maar in september stond deze Star Wars-fan toch maar mooi op de boot vanuit het Ierse dorpje Portmagee, onderweg naar Skellig Michael – de grootste van de twee eilanden, ongeveer 12 kilometer uit de Ierse kust. Volledig in Star Wars-tenue – shirt, vest, riem, sokken – en in zijn tas een pluche porg, de pinguïnachtige wezentjes die in de film op het eiland wonen. „Ik was zeker niet de enige fan op het eiland. Er was zelfs een vrouw die een pop van Rey [een van de helden uit de film] meesleepte.”

Hij ging om de plekken uit de film te zien. Mehta: „Een fotograaf wees me naar de locatie waar die laatste scène is opgenomen, waar Rey het lichtzwaard aan Luke Skywalker geeft. Toen ik laatst The Last Jedi zag, herkende ik veel van de plekken waar ik geweest ben.”

Ongeveer vijftien eeuwen voor Mehta trokken Ierse monniken naar Skellig Michael om daar in afzondering hun geloof te belijden. Van grove stenen bouwden ze een klooster met een begraafplaats. Van de zesde tot de twaalfde eeuw woonden hier monniken. Niet zonder gevaar, Vikingen plunderden af en toe het klooster.

Skellig Michael en zijn ruïnes werden in 1996 op de werelderfgoedlijst van UNESCO gezet. Er kwamen strenge regels om het eiland en het klooster te beschermen: alleen van mei tot begin oktober mogen toeristen aan land, maximaal zo’n 180 per dag. De kapiteins die deze tours geven moeten een licentie hebben.

Hoteleigenaren en kapiteins van bootjes hopen dat de Office of Public Works (OPW) dit jaar het seizoen vroeger laat beginnen, vanaf april of misschien zelfs maart. „Dan begint de lente en wordt de zee rustiger”, zegt Gearoid Moran (52) van Skellig Michael Boat Trips. Sinds 2015 heeft hij een licentie om met toeristen aan land te gaan. De huidige restricties zijn te streng, vindt hij: „Zo’n 1.300 jaar heeft niemand naar het eiland omgekeken en dat heeft het eiland doorstaan. Nu houden allerlei organisaties alles goed in de gaten.”

Het uitzicht vanaf Skellig Michael. Foto Imageselect

An Taisce, een Ierse organisatie voor cultureel erfgoed, is minder positief over de hausse aan Star Wars-fans op Skellig Michael. Taisce was in 2015 al boos over de toestemming die Disney kreeg om te filmen op het eiland. De filmcrew zou met zijn werk het klooster kunnen beschadigen en de helikopters verstoren de rust in het broedgebied van de vogels.

De woede groeide toen de opnames inderdaad schade veroorzaakten – treden van de 670 treden tellende trap waren losgeraakt en muren van het klooster moesten worden hersteld. In december stuurde Taisce een nieuwe brief naar het Ierse ministerie van cultuur en de OPW. Het eiland dreigt een „Disneyesque themaplek” te worden. Meer toerisme zou de situatie „onhoudbaar” maken.

Ook Gerard Kennedy, eigenaar van hotel The Moorings in Portmagee, was vooraf huiverig voor wat Star Wars teweeg zou brengen. Vrijwel alle toeristen die naar Skellig Michael gaan, vertrekken vanuit het dorpje met 390 inwoners. „We kennen elkaar allemaal hier en ik was bang dat de sfeer in het dorp zou veranderen door Star Wars.”

In januari 2014 waren er voor het eerst locatiescouts van Star Wars in Portmagee. Ze verbleven in het hotel van Kennedy. „De Star Wars-mensen boekten een van onze kamers als kantoortje. Ze beweerden dat ze aan een documentaire werkten over papegaaiduikers, een vogel die veel voorkomt op Skellig. Dat geloofde ik wel, de BBC komt hier zo vaak. Pas vlak voor de opnames zeiden ze dat ze van Star Wars waren en vroegen ze of ik misschien plek had voor 180 man. Maar mijn hotel heeft maar achttien kamers.”

Het hotel bleef tijdens de opnames een belangrijke basis voor de crew van Star Wars. Op de laatste opnamedag was het feest in de bar bij The Moorings. Star Wars-ster Mark Hamill (Luke Skywalker) sprong achter de toog om een pint te tappen. „Een filmpje daarvan ging viraal op YouTube. Nu komen hier fans die per se een biertje willen tappen op dezelfde plek als Hamill”, zegt Kennedy.

Het filmpje van de tappende Mark Hamill.

De toename van het aantal Star Wars-fans maakt de hoteleigenaar niet meer ongerust. „Ons hotel bestaat al sinds 1958 en er kwamen hier altijd al toeristen om te vissen of te wandelen. Nu komen ze met wat meer en wat vaker in Star Wars-kostuums. Maar het mooie is: alle fans die ik spreek komen misschien vanwege de film, maar daarna hebben ze het alleen nog maar over de échte geschiedenis, de monniken, het klooster en de prachtige natuur.”

Kapitein Moran adviseert mensen die naar Skellig willen reizen in ieder geval langer dan een dag te boeken. „Het is altijd onzeker of de zee rustig genoeg is om uit te varen – en er is hier in Portmagee nog veel meer te beleven.”

Hoe de stilte verdween uit Leonardo’s paradijs

Foto Gardel Bertran / Hollandse Hoogte

In The Beach (2000) kan de jonge Leonardo DiCaprio zijn ogen niet geloven als hij aankomt op het Thaise eilandje Koh Phi Phi Leh. Hij laat zich vallen in het maagdelijke zand en kijkt naar het wonderschone uitzicht: turquoise water, donkere rotsen met daarachter een bos van palmbomen. In de film leeft hij op het eiland samen met een groep andere reizigers. Ze leven een vrij leven, halen hun eten uit de zee, zoenen met elkaar in verschillende samenstellingen en roddelen over elkaar bij het kampvuur. Ze zijn de enigen die op het eiland wonen, verder is er niemand.

Dat is wel veranderd nadat de film zeventien jaar geleden wereldwijd in bioscopen te zien is geweest. De stilte van het paradijs van DiCaprio is er nu moeilijk voor te stellen.

Tanakorn Jaidee (37) was 19 toen hij als kapitein voer tussen Koh Phi Phi en Koh Phi Phi Leh, de twee eilanden voor de kust van Krabi. Het eerste een stuk groter en bewoond, het tweede klein en onbewoond. Elke dag voer hij naar Koh Phi Phi Leh, naar Maya Beach. Het eiland werd al bezocht door toeristen voor The Beach, zegt hij. Maar sinds de film is het een gekkenhuis. „Crazy busy.

Het strand is zo’n 200 meter lang en in het hoogseizoen, van november tot maart, zetten dagelijks duizenden toeristen hier voet aan land. Ferries, speedbootjes en traditionele houten langstaartboten komen vanuit Koh Phi Phi, Krabi en Phuket. „Er waren dagen dat er nergens plek was om aan te leggen. Dan moesten we uren wachten voor we het strand op konden.” Verschillende bedrijfjes bieden The Beach Tours aan. Dagtripjes, want er mag niet worden overnacht op het eiland – regel van de regering. Een tripje kost zo’n 30 euro; een Engels-sprekende gids vaart je naar Koh Phi Phi Leh, er is tijd om te zonnen en foto’s te maken op Maya Beach, of te snorkelen in het water. Kleine kans dat je er de cannabisplantage van Leonardo’s woongroep vindt.

Een halve dag in de wereld van Lord en Lady Grantham

Foto Istock

Vorig jaar bracht Harry Scholtes (48) een bezoekje aan Highclere Castle. „Downton Abbey is hier opgenomen – alle ruimtes in het kasteel zien er precies uit als in de serie.” Zijn partner is fan van de serie en hij keek met haar mee. „Ik vind de serie erg mooi gemaakt. Prachtige kostuums, alles ziet er zeer waarheidsgetrouw uit.” Op vakantie zoekt het stel niet specifiek naar filmlocaties , maar als ze toch in de buurt zijn, gaan ze kijken. „Toen we in september door al die dorpjes in Zuid-Engeland reden, besloten we langs het kasteel te gaan.”

Ze wisten dat het gesloten was, Highclere Castle is maar 65 dagen per jaar open voor bezoekers. Maar nergens zagen ze een verbod om het landgoed op te rijden. Er bleek een besloten rondleiding te zijn. „We mochten aanhaken bij een groep Amerikanen.” Inclusief een wandeling over het landgoed waren ze er voor 23 pond zo’n vier à vijf uur.

Ongeveer een kwart van het kasteel is open voor bezoekers, de privé-vertrekken van de familie die in het kasteel woont zijn gesloten voor publiek. Scholtes was benieuwd of ook de keuken hetzelfde is als in de serie – maar die mochten ze helaas niet zien.

De locatie pronkt ermee dat de acteurs hier echt hun rollen vertolkten, zegt Scholtes. Op het landgoed en in het kasteel staan overal bordjes met afbeeldingen die moeten aantonen dat de serie hier is opgenomen en niet in een studio. Downton Abbey speelt in het begin van de twintigste eeuw, waarin de wereld en het leven van de aristocratische familie Crawley drastisch veranderen. „Wat mij opviel is dat alle meubels er in het echt een stuk ouder uitzien.”

Hoe authentiek ook, je merkt aan alles dat het kasteel inmiddels is ingericht op toeristen, zegt Scholtes. „Achter het kasteel staan souvenirwinkels en een van de stallen is omgebouwd tot café .”

De hele Upper East Side als decor

‘Good morning Upper East Siders, Gossip Girl here…” Terwijl gids Abby Bartish een verwachtingsvolle stilte laat vallen, klinkt er opgewonden gegiechel in de bus. „Today I’m going to be your one and only source into the scandalous lives of Manhattan’s elite…” Bartish, die naast haar werk voor de Gossip Girl-tour een carrière in het theater najaagt, kijkt tevreden naar haar publiek.

De bus vol jonge vrouwen en een handjevol vriendjes en vaders, reageert enthousiast op haar welkomstboodschap die ze herkennen van de populaire tv-serie. Het is net alsof ze even in het New York van Gossip Girl zijn, met haar dure winkels en privéscholen. Ook al zouden Blair Waldorf en Serena Van Der Woodsen waarschijnlijk nooit in een touringcar stappen.

„Ik heb niks gezien van de Gossip Girls”, zegt Enrico Lammers verontschuldigend, terwijl hij de witte bus instapt. „Als we thuis zijn laat ik je wel wat zien, pap”, zegt dochter Fleur. Vader en dochter Lammers zijn een paar dagen met z’n tweeën in New York, een cadeau voor haar achttiende verjaardag.

Gossip Girl is mijn lievelingsserie”, zegt Fleur. Ze keek alle afleveringen op Netflix en denkt dat menig meisje in Nederland jaloers is dat zij nu hier is. „Ik heb het al op m’n Snapchat gezet.”

Terwijl de bus zich door het verkeer op Madison Avenue werkt, wijst Bartish de ene na de andere dure kledingwinkel en exclusieve macaronpatisserie aan waar Blair, Serena, Dan en Little J in de serie shoppen. Omdat Gossip Girl voor ruim 80 procent op locatie werd gefilmd, met Madison Avenue als vaste stek, stikt het aan de Upper East Side van de filmlocaties.

Twee plekken zijn essentieel voor de tour, zegt Bartish, terwijl de bus Madison Avenue achter zich laat. Dat zijn niet de twee locaties die als binnentuin en ingang van de privéscholen fungeerden – in werkelijkheid een Russisch orthodoxe kerk en een museum. En ook niet het New York Palace hotel waar meer personages uit de serie wonen, al werden daar aardig wat opgewonden selfies genomen.

Nee, de eerste „essentiële” plek is de ingang van het Metropolitan Museum of Art op Fifth Avenue – daar eet personage Blair Waldorf regelmatig haar lunch in gezelschap van haar ‘minions’ (de vaste groep meisjes die de Queen Bee van de school adoreert en steeds om haar heen hangt).

De temperatuur ligt vandaag rond het vriespunt, toch trekken velen in de bus hun jas uit voor de perfecte selfie of Boomerang. Als een moeder niet weet wat een Boomerang is, zegt haar dochter gekscherend ‘these parents’, terwijl ze een ander meisje vraagt het korte Instagram-filmpje voor haar te maken.

Gossip Girl werd écht opgenomen in New York. De opnames zorgden af en toe voor rumoer op straat.

Terwijl de bus verder Fifth Avenue afzakt en op de kop van Central Park richting de Upper West Side rijdt, laat Bartish scènes zien uit de serie. Deborah Zecha (26) schrikt van een spoiler als Chuck Bass voor het Plaza Hotel de liefde verklaart aan Blair. De Duitse – hippe zwarte flaphoed, nepschapenbontjas en bril met zwaar, zwart montuur – heeft Gossip Girl pas net ontdekt en nog niet alle afleveringen gezien. Toch is het nu al haar favoriete serie en de reden dat de Duitse, samen met goede vriendin Carina Kunkel (27), een tripje New York heeft geboekt.

Maar de twee blijven zitten als de bus stopt bij het Empire Hotel, in de serie eigendom van Bass. „We hebben hier vannacht geslapen”, lacht Kunkel. „De kamer was superklein en we konden maar één nacht betalen, maar het was geweldig.” Trots laten ze een selfie zien, met het grote, rode logo op het dakterras.

De acteur die Bass speelde is onlangs door meerdere vrouwen van verkrachting beschuldigd, maar dat lijken de vriendinnen niet te beseffen. „It’s not great”, antwoordt gids Bartish voorzichtig wanneer wordt gevraagd naar de ontwikkelingen rondom de acteur die een van de favoriete personages in de serie vertolkte. „Maar mensen praten er nauwelijks over. Ze kijken naar Chuck en lijken het los te zien van de acteur die hem speelt.”

De volgende stop is Henri Bendel, een luxe warenhuis op Fifth Avenue waar de groep ruim twintig minuten mag doorbrengen.

Fleur en haar vader besluiten om er tussenuit te piepen. De tour loopt al ruim een kwartier uit en de laatste stop – de hal van Grand Central Station – moet nog bereikt worden. Of ze zich even in het New York van Gossip Girl waande? „Dat had ik al op het moment dat ik van het vliegveld kwam en uit de taxi stapte”, zegt Fleur.

    • Diederik Huffels
    • Anke Meijer
    • Carlijn Vis
    • Melle Garschagen