Journalisten zijn verraders, dus zitten ze in de cel in Birma

Twee Reuters-journalisten deden verslag van de crisis in Birma, waar veel Rohingya zijn vermoord en verjaagd. Nu zitten ze vast, schrijft

Reuters-journalist Wa Lone eerder deze maand bij zijn voorgeleiding. Foto Aung Kyaw Htet/AFP

Met zijn drieën deelden ze een cel van 2 bij 3,5 meter, dat was inclusief het toilet. Verder viel het mee in de gevangenis, vertelt Aung Naing Soe Ans. De bewakers waren, na een kleine omkoopsom, best vriendelijk.

Aung Naing Soe Ans werkt als fotograaf en tolk in Birma. Ik ben de eerste die hem voor een klus vraagt sinds hij uit de gevangenis is. Twee maanden zat hij vast. Hij was op pad voor de Turkse tv, ze wilden met een drone filmen vlakbij het parlement in hoofdstad Naypyidaw. Nog voor hun drone was opgestegen, werden Aung, zijn chauffeur en twee buitenlandse journalisten gearresteerd.

Aung vertelt dat hij zijn eigen zaak niet zo zwaar meer opneemt. Híj is vrij. Dat geldt niet voor twee journalisten van persbureau Reuters die half december werden opgepakt. Zij waren nog naar Aungs huis gekomen om verslag te doen, toen de politie er was binnengevallen, op zoek naar belastende documenten. „Ik ben er kapot van dat ze nu zelf vastzitten.”

De Reuters-journalisten komen uit Birma en ze worden aangeklaagd omdat ze illegaal geheime staatsinformatie zouden hebben verkregen. Maar hun verhaal klinkt vooral alsof ze erin zijn geluisd. Twee agenten hadden hen uitgenodigd voor een diner, ze kregen dichte enveloppen met documenten overhandigd. Buiten het restaurant stond de politie klaar om hen te arresteren.

Kyaw Soe Oo en Wa Lone schreven veel over de crisis in Rakhine, de deelstaat van Birma waar zoveel Rohingya-moslims zijn verjaagd en vermoord. Ze kunnen veertien jaar celstraf krijgen voor het wetsartikel dat ze geschonden zouden hebben – een wet die nog stamt uit de Britse koloniale tijd. Hun verzoek op borgtocht vrij te komen is al twee keer afgewezen. Donderdag komen ze opnieuw naar de rechtbank voor een zitting hierover.

Het probleem is dat de persvrijheid erop achteruitgaat onder politiek leider Aung San Suu Kyi, terwijl de journalisten in Birma alle hoop hadden dat het onder haar beter zou worden, zegt Aung Naing Soe Ans. „We waren zo blij, we víérden dat haar partij met zo’n grote meerderheid gekozen was, in 2015. We verwachtten heel veel. Dan is dit wel frustrerend.”

In de World Press Freedom Index scoort Birma niet best, vorig jaar stond het op plek 131 van 180 landen. Reporters Without Borders, de organisatie die de lijst samenstelt, stelt vast dat „persvrijheid geen prioriteit heeft” voor Aung San Suu Kyi. Haar regering gebruikt nu de wetten die het militaire regime, dat decennialang de macht had in Birma, speciaal had ontworpen om kritiek in de kiem te smoren.

Eén specifieke wet uit 2013 is populair om Birmezen aan te klagen als ze in de (sociale) media te kritisch zijn. Sinds Aung San Suu Kyi aantrad in 2016 zijn al bijna zeventig Birmezen vervolgd op grond van die Telecommunicatiewet. Volgens Reporters Without Borders zitten er zaken bij van zeker veertien journalisten.

Lees ook deze reportage uit Birma: Boeddhistisch dorpje blijft beducht voor het ‘gevaar’ van de Rohingya

Aan het eind van onze werkdag gaan fixer Aung en ik langs bij een van de glimmende gouden pagodes in Rangoon, waar vrienden van de Reuters-mannen samen bidden voor hun vrijlating. Ha kijk, zegt Aung vrolijk als we naar de ingang van het complex lopen, de politie is er ook. Inderdaad staan een paar politieauto’s opgesteld. Ik voel me er ongemakkelijker bij dan hij. „We moeten niet bang zijn, wel voorzichtig. We moeten nog beter opletten en dubbel checken wie te vertrouwen is en wie niet.”

Het lastige voor Aung en zijn collega’s is ook nog eens dat de stemming in Birma helemaal niet pro-persvrijheid is. Op Facebook kreeg hij een lading negatieve reacties op zijn vrijlating. „Stop die verraders in de cel, ze verdienen een veel zwaardere straf, die teneur. En mensen dachten dat wij spionnen waren, bizar.”

Aung neemt het zijn landgenoten niet eens kwalijk. „Na vijftig jaar censuur moeten ze opnieuw leren nadenken. Onze ogen zijn zo lang gesloten geweest. Na al die jaren in het donker is het nu wennen aan het licht.”

    • Annemarie Kas