Geheim memo is nieuw Republikeins wapen tegen Ruslandonderzoek

President Donald Trump staat op het punt een geheim memo te openbaren dat de onafhankelijkheid van de FBI in twijfel trekt. Dit kan ook de geloofwaardigheid van speciaal aanklager Robert Mueller ondermijnen die de banden van de Trumpcampagne met Rusland onderzoekt.

Donald Trump praat dinsdagavond na the State of the Union met Congresleden. In het voorbijgaan beloofde hij de memo vrij te geven. Foto Chip Somodevilla/AFP

Hij is „honderd procent” voor het vrijgeven van een geheime memo, zei Trump dinsdagavond tegen een Republikeinse Afgevaardigde. „O yeah, maak je geen zorgen.”

Trump had net de State of The Union uitgesproken, waarin het onder meer ging over economie en migratie. Maar in het Congres en ook in de Amerikaanse media draait het al weken om deze memo, een wapen in het schaduwgevecht tussen Republikeinen en Democraten om de legitimiteit van het Ruslandonderzoek van speciaal aanklager Robert Mueller en om het instituut dat dit onderzoek uitvoert: de FBI.

Al maanden besteedt het Congres hieraan veel energie. Democraten tuigden samen met gematigde Republikeinen wetgeving op ter bescherming van Robert Mueller. Deze klaagde in zijn onderzoek naar Trumps Russische connecties al vier ex-medewerkers van Trumps campagne aan en lijkt nu Trump en zijn familie gevaarlijk dicht te naderen. Vorige week werd bekend dat Trump afgelopen zomer probeerde Mueller te ontslaan, maar daarvan werd weerhouden door een adviseur. De wetsvoorstellen zijn voorlopig gestrand in het Congres.

Lees ook: State of the Union toont ongekende verdeeldheid

Buitengewoon roekeloos

Ondertussen hebben de Republikeinen hun hoop gevestigd op de memo waar Trump aan refereerde: een notitie die is opgesteld onder leiding van de Republikeinse Afgevaardigde Devin Nunes, de voorzitter van de Inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden. Maandag stemden de Republikeinen in die commissie voor het vrijgeven van dit document, tegen de bezwaren van het ministerie van Justitie in. Dat noemde die stap vorige week „buitengewoon roekeloos”. Nu heeft Trump tot en met vrijdag om te beslissen of het document inderdaad openbaar wordt. Woensdagavond verklaarde de FBI officieel ‘grote zorgen’ te hebben over de accuratesse van de memo.

In het document betoogt Nunes volgens Amerikaanse media dat het ministerie van Justitie en de FBI afgelopen voorjaar op oneigenlijke gronden een verzoek indienden tot verlenging van het afluisteren van Trumps voormalig campagnemedewerker Carter Page wegens diens contacten met Russen.

Zo’n verzoek moet ingediend worden bij het speciale hof van de geheime diensten, het FISA-Court. Volgens het document liet de FBI na dit hof duidelijk te maken dat zij haar verzoek baseerde op het controversiële dossier van de Britse ex-spion Christopher Steele, waarin deze betoogt dat Rusland Trump zou kunnen chanteren. Het bedrijf waarvoor Steele werkte, Fusion GPS, werd tijdens de voorverkiezingen betaald door een Republikeinse donor, maar nadien door de Clintoncampagne en de Democraten.

Ten onrechte goedgekeurd

Nunes’ notitie brengt ook Rod Rosenstein, onderminister van Justitie, in diskrediet door te stellen dat hij het verzoek tot afluisteren van Page ten onrechte goedkeurde. Formeel opereert speciaal aanklager Mueller onder Rosenstein. Als Trump Mueller zou willen ontslaan, dan zou hij dit eerst met Rosenstein moeten doen.

Democraten zien de memo als een openlijke poging het onderzoek van Mueller te ondermijnen. Progressieve media als MSNBC suggereerden al dat Devin Nunes is omgekocht door de Russen. Democraten in het Congres schreven hun eigen tegenmemo, en stuurden er afgelopen weken op aan dat deze gelijk met het Republikeinse document gepubliceerd zou worden. De Republikeinse meerderheid in de inlichtingencommissie blokkeerde dit maandag.

De strijd speelt zich niet alleen af in het Congres. In conservatieve kringen wordt al maanden intensief campagne gevoerd tegen Mueller en de FBI. „Een coup tegen Amerika?” stond half december in beeld bij Fox News bij een interview met Trumps adviseur Kellyanne Conway. Zij zei over Muellers onderzoek: „Het stond meteen al vast dat dit tegen Donald Trump gericht zou zijn, en ze waren pro-Hillary. Ze kunnen met geen mogelijkheid gezien worden als objectief of transparant of evenwichtig of eerlijk.” Afgelopen weken ging de hashtag #releasethememo viraal, volgens Amerikaanse media een handje geholpen door Russische bots.

Twijfel zaaien

Zo zaaien de megafoons van Fox News en andere conservatieve media en belangengroepen bij Amerikanen al maanden twijfel over de legitimiteit van Muellers onderzoek. Dit zal het Republikeinen in het Congres uiteindelijk makkelijker maken mogelijke resultaten van dit onderzoek naar Russische connecties van Trump en zijn entourage met schouderophalen af te doen.

Het schaduwgevecht laat ook zien hoezeer ieder Amerikaans instituut vermalen wordt in de allesverterende politieke polarisatie in de VS. Eind oktober 2016, vlak voor de presidentsverkiezingen, prezen Trump en de Republikeinen de FBI en toenmalig directeur James Comey omstandig toen hij het onderzoek naar de emails van Hillary Clinton heropende. De Democraten hadden hier juist geen goed woord voor over. Een jaar later heeft Trump Comey ontslagen, staan de Democraten pal achter Mueller en de FBI en zien de Republikeinen juist overal bewijzen dat de FBI-top partijdig is.

Opgestapt

Ze richten hun pijlen bijvoorbeeld ook op Peter Strzok, een FBI-agent die door Robert Mueller van zijn onderzoek werd afgehaald omdat hij zich in een email negatief uitliet over Trump. En ze keerden zich effectief tegen Andrew McCabe, de onderdirecteur van de FBI, die nauw samenwerkte met Comey en afgelopen maandag opstapte. McCabe zou partijdig zijn geweest omdat zijn vrouw, die in 2015 dong naar een Senaatszetel in de staat Virginia, campagnegeld had aangenomen van een aan de Clintons gelieerde superpac.

Maar de memo van Devin Nunes is momenteel de grootste troef van de Republikeinen. Als Trump de notitie openbaar laat maken - en daar ziet het sterk naar uit – zal het gevecht om de legitimiteit van Muellers onderzoek verder losbarsten. Dat en passant de integriteit van het ministerie van Justitie en de FBI verder wordt ondermijnd, en daarmee de rechtsstaat, lijkt voor de strijdende partijen van ondergeschikt belang.

    • Maartje Somers