Een Franse orka kan tot drie tellen in het Engels

Diergedrag

Orka’s kunnen klanken uit menselijke taal nabootsen. Ineens klinkt een duidelijk verstaanbaar ‘Hello!’ uit het zwaardwalvissenbassin.

Orka vraagt om vis als beloning. Foto iStock

Hardop tot drie tellen: voor mensen is het een weinig indrukwekkende prestatie. Maar als een orka in duidelijk verstaanbaar Engels ‘one, two, three’ zegt, wordt het interessanter. Het toont aan dat de soort in staat is om geluiden te imiteren, schrijft een internationaal team van psychobiologen deze week in Proceedings of the Royal Society B.

In het wild levende orka’s staan bekend om hun grote diversiteit aan geluiden: elke troep (bestaande uit enkele tot tientallen dieren) heeft een uniek dialect. Onderzoekers vermoedden al wel dat ze die klanken aanleerden door elkaar (of soms dolfijnen of zeeleeuwen) na te bootsen, en dat het geen kwestie was van erfelijkheid, maar wetenschappelijk bewijs was nooit geleverd.

Voor hun experiment lieten de psychobiologen een 14-jarige vrouwtjesorka in een Frans dolfinarium in de buurt van Cannes eerst bandopnames van zichzelf en van in het wild levende orka’s imiteren. Vervolgens kreeg ze de opdracht de klanken van haar eigen jong te herhalen. Bij elke klank kreeg ze de instructie ‘copy’ (die ze al kende van bewegingsoefeningen). Deed ze een correcte imitatie, dan werd ze beloond met een vis. Tot slot moest ze enkele woorden – waaronder ‘hello’, ‘Amy’, ‘bye bye’ en ‘one, two, three’ – zo goed mogelijk nabootsen. Hierbij kreeg ze geen vis. Pas achteraf werd door een jury van zes mensen beoordeeld of haar imitaties van de menselijke klanken verstaanbaar waren.

Luister hier naar de orka die ‘Hello’ oefent:

Opvallend genoeg was ze verrassend snel in het kopiëren van bepaalde woorden. ‘Hello’ bootste ze in ruim de helft van dertig pogingen naar behoren na. ‘One, two, three’ imiteerde ze in bijna een kwart van de gevallen. Alhoewel de nabootsingen niet perfect waren, leken ze voldoende op het originele woord om door de jury als kopie te worden bestempeld.

De uitkomst is volgens de onderzoekers des te opmerkelijker gezien de wijze waarop orka’s klanken voortbrengen. Ze produceren geen geluiden met stembanden in het strottenhoofd, zoals wij, maar met ‘fonische lippen’, vergelijkbaar met de menselijke neus.

Een nadeel van het experiment is dat de orka de geluiden die ze moest kopiëren via de lucht hoorde (met haar hoofd boven water) en niet via het water, zoals in het wild gebeurt. Zeker omdat het een enkel exemplaar betreft, is nog onduidelijk hoe wijdverspreid de eigenschap van orka’s is om andere klanken na te bootsen.

Zweedse chef

De vrouwtjesorka is overigens niet het eerste zeezoogdier dat menselijke geluiden nabootst. Ook tuimelaars staan bekend om hun imitaties. En in 2012 publiceerden wetenschappers in Current Biology een artikel over een beluga die zijn eigen naam (Lagosi) kon zeggen. Het dier werd een internethype, en klonk volgens fans als ‘de Zweedse chef’ uit tv-serie The Muppet Show.

Imitatie van menselijk geluid door een dier op zich is niet zo interessant, reageert orka-expert Astrid van Ginneken van het Erasmus MC – niet bij het onderzoek betrokken. „Dat zegt hooguit iets over de lichaamsbouw en het geheugen, maar het zegt niets over betekenis.”

Onderzoek in het Dolfinarium Harderwijk van een paar decennia terug is wat dat betreft véél interessanter, zegt Van Ginneken. „Daar leerde een orka bepaalde geluiden om een stootkussen en halter aan te duiden en geluiden voor de handelingen ‘breng naar me toe’ en ‘neem van mij aan’. Dit is de werkelijke basis voor communicatie, want zo kan een dier door het maken van geluiden zijn wil kenbaar maken.”