Dieselschandaal heeft opeens een huiveringwekkend gezicht

Duitsland Na uitgelekte experimenten met apen en mensen, lijken Duitsers pas de gevolgen van het 2,5 jaar oude dieselschandaal te beseffen. De affaire heeft een gezicht gekregen: dat van een angstig, mishandeld aapje.

Scène uit de documentaire Hard NOx. De beelden zouden volgens de Duitse krant Bild in scène zijn gezet. Bron Youtube/ Sunday Times

Pas deze week heeft het dieselschandaal in Duitsland een grote emotionele lading gekregen. Het was in september 2015 wel een ernstige schok, toen bleek dat Volkswagen frauduleuze software in dieselauto’s plaatste. Daarmee moest de uitstoot van giftige gassen in testsituaties tijdelijk verlaagd worden, zodat verborgen bleef hoe vervuilend de auto’s op de weg eigenlijk waren.

Maar de verontwaardiging bleef destijds in Duitsland binnen de perken. Men maakte zich vooral zorgen over de juridische procedures in Amerika en de gevolgen voor de winst, de werkgelegenheid en het imago van niet alleen Volkswagen, maar de hele Duitse auto-industrie.

Tweeënhalf jaar later heeft die ingewikkelde affaire, die draait om gassen en software en grenswaarden, opeens een huiveringwekkend en voor iedereen voorstelbaar gezicht gekregen: dat van een angstig, mishandeld aapje. Daarmee heeft het oude schandaal in Duitsland een heel nieuwe dimensie gekregen.

Lees ook: Vier vragen over het nieuwe schandaal in de Duitse auto-industrie

Iedereen slachtoffer

Het gaat nu over willens en wetens toegebrachte gezondheidschade – bij proefdieren, maar van daar is het maar een kleine stap naar de gedachte dat iedereen die wel eens op straat loopt het slachtoffer is van de vervuilende dieseluitstoot waarover jarenlang is gelogen. Dat noemen verschillende Duitse media nu het échte of het grotere schandaal.

Dat begon eind vorige week met de onthulling dat in opdracht van de Duitse auto-industrie in 2015 tien Java-apen in een laboratorium in de VS vier uur lang in een glazen cel waren gezet, waar de uitlaatgassen in werden geleid van een nieuwe VW Beetle uit 2013 en, ter vergelijking, een oude Ford Pickup uit 1997.

De zaak kwam zondag in een stroomversnelling door het bericht in Duitse kranten dat aan de universiteit van Aken in 2013 en 2014 zelfs ménsen als proefkonijn zouden zijn ingezet. Inmiddels is duidelijk dat die 25 proefpersonen geen uitlaatgassen moesten inademen, maar alleen stikstofdioxide, een van de schadelijke componenten van uitlaatgassen.

Het onderzoek met deze (vrijwillige) proefpersonen was van te voren goedgekeurd door de ethische commissie van de Akense universiteit. Het experiment werd gesponsord door EUGT, de lobbyorganisatie van VW, Daimler en BMW die ook achter de test met de apen zat, maar was volgens de onderzoeksleider louter gericht op de vraag naar de effecten van NO2 in de werkomgeving. Geen van de proefpersonen ondervond schade van het onderzoek.

Viezer dan een oude Ford

Dat was anders met de apen. Uit het eindrapport van de test, waaruit boulevardkrant Bild woensdag citeerde, blijkt dat bij de apen na het experiment niet alleen bloed werd afgenomen, ook werd via neus of mond een endoscoop in de luchtpijp ingebracht tot in de bronchiën. De apen reageerden gestresst op het hardhandige onderzoek, schreven de onderzoekers.

Deze vergelijkende test had moeten aantonen hoe schoon de nieuwe dieselauto’s van VW zijn. Maar de uitlaatgassen van de ‘schone’ VW bleken zelfs viezer dan die van de oude Ford, ook al was de VW voorzien van de ‘sjoemelsoftware’ die de uitstoot kunstmatig omlaag bracht.

Netflix-documentaire

En nu is er ook nog de vrijdag uitgebrachte Netflix-documentaire over Volkswagen. Daarin brengt een Amerikaanse advocaat de dierproeven in verband met de Holocaust, door te zeggen dat je er nauwelijks omheen kan de affaire in verband te brengen met het gebruik van gas in een andere context - terwijl een foto van Hitler wordt getoond.

Lees ook de recensie van de documentaire: Alles moest wijken voor dat ene hogere doel van Volkswagen

VW-topman Matthias Müller heeft de apentests inmiddels „verkeerd, onethisch en afstotelijk” genoemd. Zijn naaste medewerker en hoofdlobbyist Thomas Steg, die van het begin af aan op de hoogte was van het apen-experiment, is inmiddels met verlof gegaan – vermoedelijk de eerste stap naar zijn vertrek bij VW.

Steg was eerder plaatsvervangend woordvoerder van de bondskanseliers Schröder en Merkel. De minister-president van Nedersachsen zit in de raad van commissarissen van VW, zijn deelstaat is met 20 procent grootaandeelhouder. Het laat de sterke verwevenheid zien van de politiek met Volkswagen.

    • Juurd Eijsvoogel