Belgische ‘diaken des doods’: verlosser of seriemoordenaar?

Een Belgische verpleger die mogelijk tientallen bejaarde patiënten zou hebben gedood, hoort deze week zijn straf. De aanklager noemt hem een ‘seriemoordenaar’, volgens zijn verdediging handelde hij uit ‘empathie’.

De katholieke diaken Ivan Poppe (staand) eerder deze maand tijdens zijn proces in Brugge Foto Kurt Desplenter/AFP

Oom Maurice. Oom Leon. Schoonvader, moeder, mevrouw Parmentier. Ze staan allemaal in de agenda van Ivo Poppe, met een kruisje naast hun naam. Hield Poppe, jarenlang verpleger en in 1996 tot diaken gewijd, minutieus bij wie hij een spuitje gaf, of onthield hij zo gewoon wie wanneer overleed? Deze week doet een jury aan het Hof van Assisen in Brugge uitspraak in het proces tegen de 61-jarige Belg, die beschuldigd wordt van meerdere moorden. Hoeveel het er precies zijn, zal onduidelijk blijven.

De ‘diaken des doods’, zoals Belgische media hem noemen, werd in mei 2014 opgepakt. Even daarvoor had hij tijdens een gesprek met zijn psychiater opgebiecht dat hij sinds de jaren tachtig tientallen bejaarden ‘geëuthanaseerd’ had. De psychiater waarschuwde de politie.

Onduidelijkheid over aantal

De afgelopen jaren zijn de verklaringen van Poppe telkens gewijzigd. In zijn agenda staan ruim tweehonderd namen met een kruisje. Vlak na zijn aanhouding zei de diaken dat hij per weekeinde soms wel drie mensen doodde, alle doden in het boekje zouden mogelijk zijn werk zijn. Later kwam hij met een lijst van 49 overlijdens waar hij de hand in had. Weer later kwam hij daar op terug: het waren er ‘maar’ vier.

In zijn agenda staan ruim tweehonderd namen met een kruisje

Het Openbaar Ministerie weet nog altijd niet zeker hoeveel doden Poppe op zijn geweten zou hebben, zo werd op de eerste zittingsdag vorige week maandag duidelijk. Het toonde 55 foto’s van mensen die tussen 1978 en 2011 onder verdachte omstandigheden overleden in het Sint-Jorisziekenhuis in Menen, bij de Frans-Belgische grens, waar Poppe werkte. Deels waren dat namen uit het boekje, deels mensen van wie de nabestaanden zich bij de politie meldden na de arrestatie van Poppe. Ze twijfelden achteraf: hun familieleden hadden een wel erg opvallend blauw gezicht na hun dood of ze overleden plotseling terwijl het nog relatief goed leek te gaan.

Of Poppe ook echt een hand in hun overlijden had, is niet met zekerheid vast te stellen. Het bracht de openbaar aanklager tot een opmerkelijke beschuldiging: ‘minstens’ tien doden, van wie hij er slechts enkele bij naam noemde. Onder hen Poppes oom Maurice, de eerste die hij zou hebben gedood, evenals Poppes moeder en schoonvader.

Seriemoordenaar of verlosser

Poppe zelf brengt niet veel meer duidelijkheid in de zaak. Hij bekende voor de twaalfkoppige jury: het zijn er „maximaal twintig”. De vader van drie zegt tegenover zijn psychiater „bewust overdreven” te hebben hoeveel mensen hij om het leven bracht omdat hij wilde benadrukken dat hij hulp nodig had. Maar wie hij dan doodde en hoeveel mensen precies: hij herinnert het zich niet. „Ik heb alles verdrongen”, zei Poppe in de rechtszaal.

Alleen over de vier familieleden die hij om het leven bracht, gaf hij gedetailleerde bekentenissen. Na zijn wijding tot diaken zou hij zijn gestopt, stelde hij. Op zijn moeder en schoonvader na dan, die hij jaren erna om het leven bracht.

Doorligwonden, een rochelende ademhaling, familie die niet meer langskomt. Noemt u dat leven?

De overledenen waren grotendeels zeventig jaar en ouder, een enkeling was jonger dan zestig. Poppe ziet zichzelf als een „verlosser”, hun dood als een vorm van euthanasie – pas legaal in België sinds 2002. Allemaal waren ze volgens hem stervende. „Doorligwonden, een rochelende ademhaling, familie die niet meer langskomt. Noemt u dat leven?”

Hij wilde enkel goed doen voor de patiënten en familieleden door het „waardeloos leven van een terminale patiënt in te korten”, hield de verdediging vol. Het heeft dan ook „niets met moord te maken”, getuigde een euthanasie-expert. Een psycholoog van Poppe verklaarde hem „overmatig empathisch”, een neef omschreef hem als superaltruïstisch. De man is populair in zijn dorp Wevelgem, geen enkele familie heeft zich burgerlijke partij verklaard in de zaak.

‘Kil en genadeloos’

Maar het OM heeft twijfels. Volgens openbaar aanklager Serge Malefason hebben Poppes daden niets met euthanasie te maken. Hij ziet Poppe als seriemoordenaar. De diaken zou hebben genoten van de macht, zo verklaarde Malefason woensdagochtend in zijn requisitoir. De modus operandi van Poppe – een fatale dosis lucht inspuiten met een injectienaald of via een infuus – zorgde niet alleen voor weinig sporen, de methode is volgens specialisten ook pijnlijk. Bovendien vroegen de overledenen, zo gaf ook Poppe toe, niet zelf om hun dood. „Kille en genadeloze moorden”, concludeert de aanklager.

Deze woensdagavond of donderdag wordt een uitspraak van de jury verwacht. Daarna gaat zij in beraad met de drie rechters over de strafmaat.

    • Anouk van Kampen