Alles moest wijken voor dat ene hogere doel van Volkswagen

Recensie

In een aflevering van de documentairereeks Dirty Money op Netflix wordt het sjoemelschandaal bij Volkswagen uitgelicht. De beelden van het testen van uitlaatgassen op aapjes, maken indruk.

Screenshot uit de aflevering van Dirty Money Netflix

De 75 minuten durende documentaire is al ruim een uur bezig als ze in beeld komen. Zestig minuten aan fraude en bedrog waarin het beeld wordt geschetst van Volkswagen als nietsontziende onderneming met slechts één doel voor ogen: de grootste autofabrikant ter wereld worden. Of, in de woorden van documentairemaker Alex Gibney: miljoenen automobilisten wereldwijd de weg op sturen met een moordmachine.

En toch, dat alles lijkt te verbleken als na een uur de glazen cabines in beeld verschijnen waar een grote slang via het plafond naar binnen gaat. De motoren van de Volkswagen TDI en Ford F250 worden gestart terwijl de cabines zich vullen met de uitlaatgassen van de voertuigen. De apen – tien stuks - worden abrupt afgeleid van de tekenfilms waarnaar ze tot dat moment kijken. Verschrikt duwen ze hun poten tegen het glas en lijken iets te schreeuwen wat lijkt op: laat mij hier uit.

Het beeld van de aapjes is beslist datgene wat het meest blijft hangen uit de aflevering Hard NOx, van Netflix-documentairereeks Dirty Money, over het sjoemelschandaal bij Volkswagen. Hoewel het volgens de Duitse krant Bild in scene is gezet, toont het wel de kern van wat Gibney wil meegeven: alles moest wijken voor dat ene hogere doel om de allergrootste te worden.

De documentaire toont helder hoe nastreving van die droom leidde tot ontwikkeling van de frauduleuze software. In de jaren negentig bevindt de autobouwer zich op een dieptepunt met dramatische verkoopcijfers in de Verenigde Staten. De Duitse oplossing: Amerikanen aan de dieselauto’s krijgen, iets wat onmogelijk wordt geacht. Strikte regelgeving ten aanzien van de uitstoot voorkomt dat diesels op grote schaal gecertificeerd worden in de VS. De sjoemelsoftware, die bij tests in laboratoria een veel lagere uitstoot toont dan op de weg, biedt uitkomst.

Tegelijkertijd laat Gibney zien hoe groot de reputatie van Volkswagen wereldwijd is. Als het kleine Amerikaanse onderzoeksinstituut ICCT erachterkomt dat de uitstootgegevens die het bedrijf zelf opgeeft niet kloppen, durft niemand daar het woord 'sjoemelsoftware' op te plakken. Eerste studies worden geanonimiseerd gepubliceerd. Toch weet het dertig medewerkers tellende ICCT Volkswagen (ruim 600.000 personeelsleden) in 2015 na jaren van leugens, rekken en verdraaien samen met milieu-agentschap CARB op de knieën te krijgen.

Het fraudeverhaal is al vaak verteld, maar toch slaagt Gibney erin de nietsontziendheid van de Duitsers in woord en beeld te vatten. Het blootstellen van de apen aan uitlaatgassen is wat dat betreft nog wel het meest treffend. Je blijft als kijker met een wrange nasmaak achter, ook omdat Volkswagen het grote doel toch weet te verwezenlijken. Het bedrijf is uiteindelijk de grootste autofabrikant geworden.