Zo was de verhuizing van het EU-bureau niet gepland

Europees Geneesmiddelenagentschap De prestigieuze internationale instelling EMA strijkt tijdelijk neer bij Amsterdam Sloterdijk. Nederland is de komende jaren 30 miljoen euro kwijt aan de verhuizing uit Londen.

Minister Bruins, directeur van het Europees Geneesmiddelenagentschap Guido Rasi en locoburgemeester Udo Kock van Amsterdam op een persconferentie over de nieuwe vestigingslocatie van het EMA aan de Zuidas in Amsterdam. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Als je dan toch bij Sloterdijk moet zitten, is dit geen verkeerde plek: het kantoorpand ‘Spark’ ligt naast het hippe, felrood gekleurde restaurant Bret, op enkele meters lopen van het station. Tussen het helmgras staan de houten tafels te wachten op de zomer.

Het toch altijd wat gure Amsterdam-Sloterdijk is de afgelopen tijd een stuk prettiger geworden. Maar dat hier ooit een prestigieuze internationale instelling gevestigd zou worden, mag een klein wonder heten. Vanaf 1 januari 2019 strijkt, in een onopvallend kantoorpand van begin jaren negentig, het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) neer.

Tijdelijk, dat wel. In de verhuizing van het EMA van Londen naar Amsterdam is Sloterdijk een tussenstop onderweg naar een meer prestigieuze bestemming: een gloednieuw gebouw aan de Amsterdamse Zuidas. Op die locatie, naast de toren van accountant EY, is nu alleen nog een kale vlakte te zien. In november 2019 moet er een gebouw van zestien verdiepingen staan.

'Twee tramstops'

Het gaat niet helemaal als gepland. Amsterdam won in november de race om het EU-agentschap, dat medicijnen goedkeurt, met een ander aanbod. Direct na de verhuizing van het EMA, uiterlijk de dag na de Brexit op 29 maart 2019, zou het EMA de belangrijkste wetenschappelijke vergaderingen in het nieuwe Amsterdamse pand kunnen houden. Terwijl het gebouw zou worden afgemaakt, zou Nederland vlak bij het nieuwe pand – EMA-lobbyist Wouter Bos had het over „hooguit twee tramstops” – tijdelijk ruimte ter beschikbaar stellen aan de 900 EMA-medewerkers.

Maar vergaderen tussen de heipalen en de betonstort – dat zag het EMA niet zitten. En dus moesten het kabinet en de gemeente Amsterdam op een oververhitte kantorenmarkt op zoek naar een tijdelijk pand voor álle EMA-activiteiten. De Zuidas zit potdicht, dus werd het Sloterdijk.

Een „werkbare” oplossing, zei Guido Rasi, directeur van het EMA, maandag in Den Haag. Maar niet „optimaal”. Het EMA krijgt bij Sloterdijk slechts „de helft” van de ruimte die het nu in Londen heeft. Niet-vertrouwelijke vergaderingen moeten deels plaatsvinden in de omliggende hotels of per videoconferentie.

De Europese Commissie zette kritische kanttekeningen bij het Nederlandse bid. Maar lobbyist Bos was overtuigd: ‘Nederlandse bod behoort nog steeds tot de allerbeste’

Italië

Dat wordt ook in Italië opgemerkt. Dat land verloor de race om het EU-agentschap vlak voor de eindstreep. In een loting viel de keus op Amsterdam, niet op Milaan. De Italiaanse regering overweegt na Rasi’s uitlatingen in beroep te gaan, zo meldden Italiaanse media dinsdag.

Of zo’n beroep erg kansrijk zou zijn, is de vraag. De Brexit nadert en Nederland heeft inmiddels alles in gang gezet. In ijltempo begeeft zich het Rijksvastgoedbedrijf op de Amsterdamse kantorenmarkt.

Het Rijk huurt het pand bij Sloterdijk van vastgoedontwikkelaar OVG. Dat is voor een periode van tien jaar – gebruikelijk voor zo’n contract, maar een stuk langer dan de tijd dat het EMA er moet zitten (één jaar). Het Rijk heeft als optie het pand daarna te kopen of verder te verhuren. Nederland betaalt, zoals in de bieding was beloofd, voor het EMA de huur van het tijdelijke pand. De hoogte van de huurprijs is geheim omdat het marktgevoelige informatie is.

Robert Kok, partner bij bedrijfsmakelaar Colliers International, zegt aan de telefoon dat een vierkante meterprijs van 200 euro op deze locatie in de rede ligt. Dat zou op een jaarlijks huurbedrag van 2,6 miljoen neerkomen. De overheid zal geen moeite hebben het pand door te verhuren of te verkopen, zegt Kok. „De druk op de Amsterdamse kantorenmarkt is gigantisch.”

Bij de huurkosten van het tijdelijke gebouw blijft het niet. Aginus Kalis, projectcoördinator namens het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zei maandag dat de komende drie jaar 10 miljoen euro per jaar nodig is voor het EMA. Daarin zitten ook de verhuiskosten van Sloterdijk naar de Zuidas, evenals een rijkssubsidie van 2,5 miljoen euro aan Amsterdam voor begeleiding van EMA-personeel bij de verhuizing. Nu al heeft de stad Amsterdam bij het EMA in Londen een kantoortje met een helpdesk geopend.

Farmabedrijven

De komst van het EMA moet op de langere termijn gunstig uitpakken voor de Nederlandse economie. Het instituut, waar beslissingen vallen die miljoenen patiënten raken, organiseert veel conferenties en trekt farmabedrijven aan.

Voorlopig is het nog niet zover. Eerst stopt Nederland tussen de 250 en 300 miljoen euro in de bouw van het nieuwe EMA-pand aan de Zuidas, een bedrag dat minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD) maandag noemde. Het gebouw wordt eigendom van het Rijk en het EMA zal het huren voor een kale huurprijs van 300 à 320 euro per vierkante meter, zo stond in de Nederlandse bieding. Kok van Colliers noemt die prijs marktconform.

Eerst moet nog de aanbesteding voor het bouwproject worden afgerond. Het gaat tussen de bouwers Dura Vermeer en Züblin, zeggen betrokkenen. Met de bouw kan in juni 2018 worden begonnen. De opleverdatum van 15 november 2019 is „ambitieus, maar haalbaar”, zegt architect Fokke van Dijk van het Rijksvastgoedbedrijf. Alles, zegt hij, wordt in het werk gesteld om de bouw te versnellen. „We kiezen voor staal in plaats van beton, want beton heeft droogtijd nodig. En we kijken of activiteiten 24 uur kunnen doorgaan.” Bij vertraging is er altijd nog dat minder kekke pand bij Sloterdijk als terugvaloptie.

Lees ook: Een mooie Brexit-trofee, maar kan Amsterdam dit aan?
    • Mark Beunderman