‘Veel ziekenhuisfusies te laks beoordeeld’

Hoorzitting AMC en VUmc moesten maandag hun fusie verdedigen in de Tweede Kamer. Ontstaan er te grote ziekenhuiskolossen?

Een kamer in het VUmc. De fusie met het AMC leidt tot het grootste ziekenhuis van Nederland. Foto REMKO DE WAAL/ANP

Daar zat Wouter Bos dan weer eens in een vergaderzaal van de Tweede Kamer. Met een strak gelaat verdedigde de oud-politicus als ziekenhuisbestuurder de fusie tussen zijn VUmc met het AMC. De eerste fusie tussen de twee Amsterdamse academische ziekenhuizen leidt tot het grootste ziekenhuis van Nederland.

Juist die fusie ligt nu onder vuur. De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) waarschuwde eind vorig jaar dat een instelling zou ontstaan die ‘too big to fail’ is. Dat is juist de term die Bos na de financiële crisis als minister zo vaak gebruikte voor banken. Volgens de NZa ontstaat ‘een ontzettend grote en zeer complexe zorginstelling’, met daarbij ‘risico’s voor de betaalbaarheid en kwaliteit van de zorg’.

De Kamerleden namen de term maandag niet in de mond in de hoorzitting die ze hadden georganiseerd. Maar hun bedoeling was duidelijk. Wordt hier een moloch gecreëerd? Kunnen ze in de toekomst fusies voorkomen die de zorg mogelijk duurder maken, de afstand tot de patiënt groter en de ziekenhuisorganisaties onbestuurbaar?

De academische ziekenhuizen AMC en VUmc zijn al zes jaar bezig om te fuseren. Lees ook: Politiek bezorgd over megafusie ziekenhuizen

Weinig voordelen

Tot dusver hebben toezichthouders bijna geen enkele fusie tegengehouden, ook al bleek uit eigen onderzoeken vorig jaar dat ze weinig voordelen in prijs of kwaliteit opleverden. Alleen al sinds 2000 zijn er een kleine dertig goedgekeurd, ook de fusie tussen VUmc en AMC. De NZa mag alleen toetsen of de procedures juist gevolgd zijn. De Autoriteit Consument en Markt kijkt of er voldoende concurrentie overblijft.

Zij pleitten voor grotere bevoegdheden. „Je ziet in de praktijk altijd goede voornemens, maar het blijkt dat die lang niet altijd gerealiseerd worden terwijl er wel een dominante partij is ontstaan”, zei Misja Mikkers, directeur Strategie van de NZa. „We zouden strenger moeten kunnen toetsen.”

Lees ook: Voordelen ziekenhuisfusies nu ook door ACM betwijfeld

Nogal laat, maakte Marco Varkevisser, zorgeconoom aan de Erasmus Universiteit duidelijk. „Veel fusies zijn door ACM en NZa veel te laks beoordeeld. Met alle fusies die al zijn goedgekeurd, is de vraag wat je nog wilt reguleren.” De meeste steden kennen nog maar één ziekenhuis. Daarnaast kwamen kleine regionale ziekenhuizen onder de hoede van grotere regionale collega’s, omdat ze in financiële problemen kwamen of niet meer aan het benodigde aantallen behandelingen zouden toekomen.

VUmc en AMC willen tot UMCA fuseren, omdat ze uiterst complexe behandelingen willen aanbieden. „De teams van superspecialisten in twee ziekenhuizen zijn klein en kwetsbaar”, zei AMC-bestuursvoorzitter Hans Romijn. De capaciteit schiet nu soms tekort. Zoals bij de intensivecareafdelingen van vroeggeboren kinderen met ernstige complicaties, gaf Bos als voorbeeld. Op twee plekken 24 uur per dag, 7 dagen per week voldoende personeel hebben is lastig. Hebben patiënten dan ooit risico gelopen, vroeg GroenLinks-Kamerlid Corinne Ellemeet. Bos: „We hebben kinderen soms naar andere steden moeten brengen, zelfs naar Duitsland of België. Dat was op het randje van wat medisch toelaatbaar was.”

Verzekeraars vrezen marktmacht

Zorgeconomen waren sceptisch. „De kosten gaan bij gefuseerde ziekenhuizen vaak omhoog. Niet zozeer per individuele behandeling, maar omdat ze duurdere behandelingen gaan aanbieden”, zei VU-econoom Xander Koolman. Hans van der Schoot, directeur van het gefuseerde OLVG en Lucas+Andreas uit Amsterdam, ergerde zich juist aan die bewering en stelde dat de praktijk van de artsen en ziekenhuisbestuurders anders is. „Het probleem is niet too big to fail maar too small to survive.”

Bij zorgverzekeraars heerst de angst voor marktmacht. Uit het besluit van de ACM over UMCA bleek dat zij vrezen voor een verslechterende onderhandelingspositie. Ab Klink, directeur van VGZ: „Ziekenhuizen kunnen zo groot worden, dat er voor zorgverzekeraars niet doorheen is te komen.” Hij is voorstander van een ‘nee, tenzij’-beleid. Volgens zorgeconoom Varkevisser hebben NZa en ACM nu al voldoende mogelijkheden om fusies te toetsen. „Je moet er geen voorwaarden als ‘menselijke maat’ of ‘bestuurbaarheid’ aan toevoegen. Die kun je helemaal niet toetsbaar maken.”

Het grote ziekenhuis is over een paar jaar achterhaald, zei toenmalig minister Edith Schippers van Volksgezondheid in 2016.
    • Daan van Lent