Opinie

    • Menno Tamminga

Hoezo moeten alleen werknemers dimmen?

Pensioen komt rap onder politieke spanning te staan. Het overleg over een nieuw pensioenmodel verloopt traag.

Zomaar vijf pagina’s over uw pensioen dat al jaren niet meer wordt verhoogd met de prijsstijgingen. De Telegraaf deed het vorige week. Je zou bijna denken: als De Telegraaf er met gestrekt been in gaat, is pensioen nu zoiets als voetbal. Iedereen kan het. Iedereen heeft er verstand van. En het is nooit goed (genoeg).

Helaas. Dat verstand stelt teleur. Hoogleraar Marike Knoef (Universiteit Leiden) vertelde onlangs in Het Financieele Dagblad over een onderzoek naar de basale kennis van pensioen en AOW. De uitslag: gemiddeld 2,1 van de vijf vragen goed.

Hoe zouden Tweede Kamerleden door die vragenlijst komen? Pensioen komt rap onder politieke spanning te staan. Rutte III wil eind dit kwartaal een slepend debat tussen werkgevers en vakbonden over een nieuw pensioenplan beslissen. Het parlement gaf vorige week bij de behandeling van een tijdelijk pensioenwetsvoorstel van 50Plus al een voorproefje van de tegenstellingen. Juist ook in de coalitie zelf.

Die tegenstellingen in de Kamer zijn op hoofdlijnen dezelfde als daarbuiten. Coalitiepartijen D66 en VVD zeggen: knopen doorhakken. PvdA en regeringspartij CDA hebben wel wat tijd als dat een houdbaar akkoord oplevert van werkgevers en vakbonden, samen de sociale partners.

Het vervelende voor de Kamerleden is: zij gaan er niet over. Pensioen is een arbeidsvoorwaarde. Dus de uitkomst van onderhandelingen tussen die sociale partners. Kamerlid Roald van der Linde (VVD) verkeerde echter in de veronderstelling dat de Kamer als wetgever de vormgever is van het pensioenstelsel dat uitgevoerd wordt door werkgevers en werknemers. Dat is een overschatting van zijn rol. Pensioen wordt opgebracht door werkgevers en werknemers. En het behoort toe aan de werknemers en gepensioneerden. Politici gaan niet over de inhoud van de pensioenen, wel over de (fiscale) randvoorwaarden én over de AOW-leeftijd en de hoogte van die uitkering.

Lees ook deze column van Ben Tiggelaar met drie tips om je pensioen te regelen

Het overleg over een nieuw pensioenmodel verloopt zo traag omdat het ingewikkeld is en de vakbonden weerzin hebben tegen de versmalling van het collectieve karakter van pensioenen. Zij vrezen een slechtere uitkomst voor werknemers. Daar zit een hoop waarheid in, als je realistisch kijkt naar het gedrag en de kennis van mensen en naar de resultaten in het totaal liberale Amerikaanse stelsel.

Om een of andere reden (ideologie?) zijn het nu de liberale partijen die uitsluitend de vakbeweging noemen als de partij die het geïndividualiseerde pensioenplan moet slikken. President Klaas Knot van De Nederlandsche Bank deed zondag in het tv-programma Buitenhof hetzelfde. Knot won daar de prijs voor de meest eenzijdige voorstelling van zaken. Hij koppelde de noodzaak van individualisering aan de veiligheid van de beleggingen van de pensioenfondsen. Maar als de pensioenwereld ergens succesvol is, is het wel in beleggen. Knot vindt ook dat er te weinig is ingelegd aan pensioenpremies, maar DNB is zelf de toezichthouder. Zitten slapen?

Als er een pensioencompromis moet komen, zou je verwachten dat regeringsadviseur Knot van álle partijen een bijdrage verlangt. Niet alleen van werknemers. De FNV vraagt om bevriezing van de AOW-leeftijd en een pensioenplan voor zzp’ers. Het ligt voor de hand dat de overheid én de werkgevers dit deel van het compromis in spe leveren.

Daar is naast de bloeiende economie nóg een reden voor. Een eerder, binnen de FNV controversieel pensioenakkoord sneuvelde in 2012. Dat werd toen de facto opgezegd door een politieke coalitie die als twee druppels water lijkt op die van Rutte III. Zoals dat gaat in de politiek: wie breekt, betaalt.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.
    • Menno Tamminga