Hoe een mossel een schildpad vangt

‘Groot eet klein’ is de vuistregel in de dierenwereld. Soms loopt het anders.

Klemmend vraagstuk uit 1996: wat ging hier mis?

Lichaamsgrootte bepaalt in hoge mate de hoeveelheid energie die een dier nodig heeft, hoeveel voedsel daarvoor ingenomen moet worden en welke organismen hiervoor in aanmerking komen. De vuistregel in de voedselketen is ‘groot eet klein’. Kleine ongewervelden zoals insecten, wormen en slakken vormen de massa van prooien voor dieren met een ruggegraat. Soms zijn de rollen omgedraaid en doen ongewervelden zich te goed aan gewervelden. Bidsprinkhanen vangen en verorberen bijvoorbeeld vogels tot het dubbele van hun eigen lichaamsgewicht. Reuzenwaterwantsen grijpen menig moerasschildpadje. Bijzonder zijn ook de klapperdieven (een tropische landkrab) die roodpootgenten (grote zeevogels) levend vangen en opeten.

Maar er zijn ook pijnlijke vergissingen. In juni 1996 werd in de Amerikaanse staat Arkansas een muskusschildpad (Sternotherus odoratus) gegrepen door een vijvermossel (Ligumia subrostrata). Vermoedelijk zag de schildpad de ademhalingsbuis (een slurfje dat uit de schelp steekt) aan voor een worm, en hapte. De mossel sloot daarop zijn kleppen.

In het tijdschrift Herpetological Review schreven Michael Plummer en Joseph Goy in 1997: „De kop van de schildpad zat vast in de gesloten schelp van een levende mossel.”. Ze maakten het dode reptiel los en stelden vast dat de afgeklemde nek nog slechts 2,4 millimeter dik was. In de bek van de schildpad werd geen mosselweefsel gevonden en het weekdier was onbeschadigd. De mossel was ruim zeven centimeter lang en het grootste onderdeel van de schildpad, het schild, net zes centimeter. Plummer en Goy concluderen dat de schildpad uiteindelijk is verdronken of gestikt.

Michael Plummer liet mij weten dat het ensemble nog steeds netjes bewaard wordt in de collectie van de afdeling biologie van Harding University in Arkansas. Op mijn verzoek haalde hij beide slachtoffers even uit de pot met alcohol, voor een foto met speciale aandacht voor de bruut dichtgeknepen schildpadnek.

    • Kees Moeliker