‘De drie amigo’s’ ruziën nog even door over vrijhandel

Handelsverdrag Noord-Amerika

De VS willen met Mexico en Canada heronderhandelen over het vrijhandelsverdrag Nafta. De besprekingen verlopen uiterst moeizaam. Ze zijn toe aan de zevende ronde.

29 januari, Montreal. De Canadese Minister van Buitenlandse Zaken Chrystia Freeland overlegt met handelsvertegenwoordiger Robert Lighthizer (r) van de Verenigde Staten en Ildefonso Guajardo Villareal (l), Secretaris Economische Zaken van Mexico. Foto Graham Hughes/The Canadian Press via AP

Doet hij het of doet hij het niet? Trekt de Amerikaanse president Donald Trump binnenkort de stekker uit het Noord-Amerikaanse vrijhandelsverdrag Nafta, het 24 jaar oude akkoord van de Verenigde Staten met Canada en Mexico?

Trump heeft gedreigd het verdrag, dat hij heeft omschreven als „een ramp” voor Amerikaanse werknemers en agrariërs, te „verscheuren”. Als het niet lukt om het akkoord, dat sinds 1994 de basis vormt van een van de grootste vrijhandelszones ter wereld, grondig te heronderhandelen, wil hij het startsein geven voor de opzegtermijn van zes maanden.

„We proberen het op dit moment”, zei Trump onlangs over de heronderhandelingen, die sinds de zomer worden gevoerd. „Ik denk dat we een goede kans maken, maar we zullen zien wat er gebeurt.”

De twee buurlanden van de VS, die economisch sterk afhankelijk zijn van handel met de Amerikanen, nemen het dreigement serieus. Al snel na zijn beëdiging zette Trump een jaar geleden een streep door het Trans-Pacific Partnership (TPP), een voorgenomen vrijhandelszone van twaalf landen rond de Stille Oceaan. Canadese waarnemers achten het een kwestie van tijd voordat ook Nafta sneuvelt.

Toch is het akkoord niet geklapt bij de zesde onderhandelingsronde, afgelopen week in de Canadese stad Montréal. De drie landen, in Nafta-verband ook wel omschreven als ‘de drie amigo’s’, praten over een maand verder in Mexico-Stad, met als doel het verouderde verdrag te moderniseren. In april volgt een achtste ronde in Washington. De besprekingen verlopen echter uiterst moeizaam. „We zijn het verplicht aan onze burgers, die in onzekerheid zitten, om veel sneller te gaan”, zei de Amerikaanse handelsvertegenwoordiger Robert Lighthizer maandag.

Probleem is dat de amigo’s het niet langer eens zijn over de fundamenten van hun handelsrelatie. Volgens Lighthizer hebben de VS een handelstekort van 87 miljard dollar (70 miljard euro) met Canada en moet er „een nieuwe balans” worden gevonden. Wat Canada betreft zijn dat ‘alternatieve feiten’: volgens de Canadese minister van Buitenlandse Zaken Chrystia Freeland had Canada in 2016 juist een klein handelstekort met de VS, op een totale wederzijdse handel van bijna 630 miljard. Zij baseerde zich daarbij op cijfers van het Amerikaanse departement van Handel.

Bovendien, meent Freeland: wat is een handelstekort tussen amigo’s? „Canada beschouwt handelstekorten en -overschotten niet als de beslissende factor bij de vraag of handel goed of slecht is”, zei zij.

Canada en Mexico zaten geen van beiden te wachten op heronderhandeling van Nafta, voor beide landen een hoeksteen van hun economie. De vrijhandelszone, met een gezamenlijke markt van ongeveer 485 miljoen mensen en een onderlinge handel van 1.200 miljard dollar (970 miljard euro) per jaar, is wat hen betreft een succes. De waarde van de onderlinge handel is onder het akkoord gegroeid van ongeveer 30 miljard dollar per maand tot zo’n 100 miljard.

Hun troefkaart is dat dat ook geldt voor een groot aantal Amerikaanse staten en sectoren. Grensstaten in de VS hebben economisch belang bij Nafta, de klachten van Trump ten spijt. Voor tweederde van alle Amerikaanse staten is Canada de belangrijkste exportmarkt; voor de vier zuidelijke grensstaten geldt hetzelfde voor Mexico. Is Trump, die voortdurend wijst op de economische hoogconjunctuur, bereid om die belangen in de gevaar te brengen?

Vooral de cruciale Noord-Amerikaanse auto-industrie is in hoge mate geïntegreerd; opzegging van Nafta zou de continentale autoproductie grondig verstoren, met alle economische gevolgen vandien. De president wil meer banen in de VS, en bepleit daarom onder andere nieuwe eisen aan de sector: auto’s zouden voor 85 procent moeten bestaan uit onderdelen uit Nafta-landen, in plaats van de huidige 62,5 procent – en voor minstens 50 procent uit Amerikaanse componenten. Dit is een van de knelpunten bij de onderhandelingen. Canada, Mexico en de automakers verzetten zich.

Ondertussen werken Canada en Mexico voor de zekerheid aan alternatieve exportmarkten. Vorige week werd bekend dat het TPP nieuw leven is ingeblazen, nu als vrijhandelsverdrag zonder de VS. Het nieuwe verdrag, met onder meer Japan, Vietnam, Chili, Australië en Nieuw-Zeeland, moet in maart worden ondertekend.