Na vernietigende recensies voor Bright haalt Netflix uit naar critici

Filmkritiek De kritiek op recensie-websites als Rotten Tomatoes zwelt aan. Gaan mensen minder naar de film als deze een lage score krijgt?

Netflix-film Bright werd ‘de slechtste film van 2017’ genoemd

Vers of verrot? De score die website Rotten Tomatoes aan films en tv-series toekent is niet heel genuanceerd. Een rode tomaat is mooi, het betekent dat een film door minimaal 60 procent van de critici goed is bevonden. Het stempel ‘certified fresh’ is het summum. Dan heeft 75 procent van de critici positief geoordeeld.

Het chagrijn bij Netflix was dan ook groot toen de film Bright, een kruising tussen sciencefiction- en politiefilm, 26 procent op de ‘Tomatometer’ scoorde. De meer dan negentig miljoen dollar kostende film met Will Smith in de hoofdrol deed het volgens Netflix uitstekend bij het publiek. Bright haalde hoge kijkcijfers sinds hij eind december zijn première beleefde op het ook in Nederland populaire streamingplatform. Netflix maakt nooit kijkcijfers bekend, maar Nielsen, een onafhankelijke dienst, liet weten dat er in de eerste drie dagen 11 miljoen Amerikanen naar Bright hadden gekeken.

Bij de presentatie van de cijfers over het vierde kwartaal van 2017 op 22 januari lieten Netflix-baas Reed Hastings en Ted Sarandos, verantwoordelijk voor de programmering, in een vooraf opgenomen video-interview weten dat „critici behoorlijk uit de pas lopen als het gaat om de commerciële vooruitzichten van een film.” Critici zijn volgens hen „slechts een selectief groepje ‘media influencers’ die praten tegen een specifiek publiek”.

Ook wees het duo erop dat de score die het publiek op rottentomatoes.com aan Bright geeft veel hoger ligt: 86 procent.

Gereduceerd tot vers of verrot

Hoewel de uithaal van Netflix naar critici wat zuur overkomt, zeker voor een bedrijf dat zijn kijkcijfers angstvallig geheim houdt, zijn zij niet de enige. Hun kritiek sluit aan bij een recente uithaal van Martin Scorsese naar sites als Rotten Tomatoes, die „absoluut niets van doen hebben met echte filmkritiek”. De site reduceert kritiek volgens de gelauwerde regisseur tot vers of verrot, duimpje omhoog dan wel duimpje omlaag. Regisseur Brett Ratner vond eerder al dat Rotten Tomatoes „de filmindustrie vernietigt”. De discussie over de sterren en ballen die aan films, boeken en muziek wordt gegeven laaide ook in Nederland weer op nadat Het Parool deze onlangs afschafte, een voorbeeld dat door De Filmkrant werd gevolgd. NRC liet weten vast te houden aan het systeem. De discussie draait om de vraag of mensen nog wel de moeite nemen recensies te lezen als deze drie ballen of lager krijgen en of het ballensysteem niet misbruikt wordt voor commerciële doeleinden: sterretjes op filmposters, korte kreten op dvd- en boekomslagen. Kritiek als marketinginstrument.

Ombudsman Sjoerd de Jong schreef eerder deze maand over de gevaren van ‘ballenfixatie’.

De kritiek op Rotten Tomatoes zwol niet zomaar aan, maar kwam op een specifiek moment. Afgelopen zomer bleek de recette (box office) van blockbusters vijftien procent afgenomen ten opzichte van het jaar ervoor. Maar komt dat door de invloed van sites die een gemiddelde score geven op basis van een weging van recensies of komt het gewoonweg omdat de films slecht(er) waren? Gaan mensen minder naar de film als deze een lage score krijgt? Daar schiet Netflix zichzelf in de voet, want ondanks slechte kritieken keek volgens hen een enorm publiek naar Bright. Wat ook meespeelt is het verschil tussen mainstream- en hoge kunst. Uit onderzoeken blijkt dat filmhuisfilms wel afhankelijk zijn van (goede) recensies, bij blockbusters maken negatieve kritieken vrijwel geen verschil.

Waarbij je ook nog kunt aantekenen dat het je blind staren op kijkcijfers en recettes een wel heel beperkte blik is op het belang van cultuur. Dat er ergens veel of weinig mensen naar kijken zegt op zich niet zo heel veel over kwaliteit. En was Bright niet gewoon populair omdat deze tijdens de feestdagen in première ging - de tijd dat mensen zich vervelen?

Kritiek is altijd subjectief

Het is een oeroude, steeds terugkerende discussie: kwaliteit versus populariteit, kunst versus entertainment, de smaak van de massa versus die van de elite. Moet je als criticus überhaupt rekening houden met de smaak van het publiek? Iets wat populair is, is niet per se beter, zie de discussie over De Toppers, André Rieu of de Franse feelgoodfilm Intouchables. Deze werd in 2016 door NRC-lezers gekozen tot beste film van de afgelopen vijf jaar. Wat aan de schrijver van een toelichtend stuk hierover de opmerking ontlokte dat hij het de meest overschatte film van de afgelopen vijf jaar vond. Dat artikel werd overigens geschreven door een andere criticus dan de recensent die in 2012 vier ballen aan Intouchables gaf. Dit verschil van inzicht geeft mooi aan dat kritiek altijd subjectief is, op zijn best een beredeneerde evaluatie.

Een vraag die boven dit alles zweeft is die naar de invloed van het internet. Tegenwoordig kan iedereen zijn mening in blogs geven of deze twitteren, holt dit de status van de traditionele criticus uit? Is internet een democratiserend medium of blijft er behoefte aan het oordeel van een gezaghebbend criticus? Deze discussie is nog lang niet in zijn eindfase, ondanks het verschijnen van boeken over ‘de dood van de criticus’, opmerkingen over de afkalvende autoriteit van critici en beschouwingen over de ‘wisdom of the crowd’. In zekere zin is iedereen film of tv-criticus met een mening over wat hij of zij zag. Maar daar beredeneerd en in een toegankelijke stijl over schrijven, met gevoel voor esthetiek, vertelkunde, psychologie en (media)geschiedenis, lijkt toch echt een vak. Een vak waarin oefening kunst baart, dat wel.

    • André Waardenburg