Column

Donordebat gedomineerd door nepnieuws en persoonlijke ervaringen

De Haagse Stemming Over 51 dagen zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Schrijf je in om deze politieke nieuwsbrief per mail te ontvangen.

De Eerste Kamer maakt zich op voor het grote donordebat, dat vervuild dreigt te worden met nepnieuws. Persoonlijke verhalen en grondwettelijke afwegingen domineren de lobby en de discussie, waarin het kabinet zich niet mag uitspreken.

DONORSHOW: Het grote debat van deze week speelt zich niet af in de Tweede Kamer en heeft op het oog weinig met het kabinet te maken. Morgen bespreekt de senaat de donorwet van Pia Dijkstra (D66) die orgaandonatie wil veranderen van een opt-insysteem (niemand donor behalve na ‘ja’-registratie of toestemming van nabestaanden) naar een opt-outsysteem (iedereen donor tenzij bij ‘nee’-registratie of verzet van nabestaanden). Spannend was het in 2016 al in de Tweede Kamer, waar 75 Kamerleden voor en 74 tegen stemden. Kamerlid Frank Wassenberg (PvdD) miste zijn trein en dus de stemming. Als ook hij tegen had gestemd, had de initiatiefwet de senaat nooit bereikt.

Vrije kwestie: Over de stemverhoudingen in de Eerste Kamer valt weinig voorspellends te zeggen, anders dan dat de senaat altijd dubbel kritisch is op initiatiefwetten. D66 en SP zijn voor (19 zetels), ChristenUnie, SGP en PvdD zijn tegen (7 zetels). Maar in vrijwel alle fracties is het een ‘vrije kwestie’, wat betekent dat senatoren niet volgens een fractiestandpunt, maar volgens hun eigen geweten stemmen. In fracties die in de Tweede Kamer tegen waren, VVD (13) en CDA (12), zitten ook voorstanders. Senatoren van de PvdA (8) en 50Plus (2) zijn juist niet zo enthousiast als ‘aan de overkant’. Het kabinet moet zich op de vlakte houden om noch D66, noch de ChristenUnie voor het hoofd te stoten in een coalitie die bijna onmogelijk leek vanwege dit soort medisch-ethische kwesties. En juist het kabinet, bij monde van minister Bruno Bruins (VVD), moet heikele vragen beantwoorden over de uitvoering van de wet.

Nepnieuws: Senatoren noemen het zelf één van de spannendste en meest fundamentele debatten die ze in tijden hebben gevoerd. Naast een morele keuze maken tussen het doel om meer levens te redden met orgaantransplantaties en het grondrecht op onaantastbaarheid van ieders lichaam, moeten ze ook feiten van fictie onderscheiden. Omdat elke stem telt, worden alle 75 senatoren “bestookt” door lobbyisten, patiënten en nabestaanden. Maar ook door een groep bezorgde burgers die twijfel probeert te zaaien over het fenomeen hersendood - de dood die door artsen wordt vastgesteld nadat de functies van de hersenen zijn uitgevallen, maar voordat organen kunnen worden uitgenomen. Gevaarlijk nepnieuws, zeggen deskundigen die bang zijn dat het debat wordt “vervuild” door deze desinformatie. Zelfs de - onafhankelijke - Gezondheidsraad waarschuwt senatoren voor misleidende informatie die wordt verspreid.

Persoonlijke ervaring: Off the record vertellen verschillende Eerste Kamerleden dat een ervaring in hun eigen omgeving - als nabestaande of omdat ze verhalen kennen van mensen die een transplantatie nodig hadden - mede beslissend zal zijn voor hun stem. Ook de persoonlijke verhalen die ze in voorbereiding op het debat horen of krijgen toegestuurd maken indruk. Voorstanders van de wet hebben in de fractie van het CDA een belangrijke bondgenoot verloren. Wopke Hoekstra, sinds een paar maanden minister van Financiën, hield daar een jaar geleden een gloedvol betoog voor de wet. Hij was in zijn steun gesterkt door een heftige persoonlijke ervaring: bij zijn zoontje van een jaar oud was leverkanker geconstateerd en het leek alsof alleen een transplantatie zijn leven zou kunnen redden. Of zijn appèl de reden is, is onduidelijk, maar de huidige CDA-fractie zal “verdeeld stemmen”.

Podcast: Om iets meer achtergrond en duiding te geven bij de overwegingen die spelen in het ‘donordilemma’, vertellen Enzo van Steenbergen en ik erover in onze wekelijkse podcast Haagse Zaken.

#GROPHEF: In de Tweede Kamer is woedend gereageerd op het feit dat Shell geregeld heeft dat het niet langer aansprakelijk is voor de schulden van gaswinningsbedrijf NAM. Net nu het “bloody en messy” gevecht over het betalen van de schade in Groningen moet beginnen.

BUITEN HET BINNENHOF: De meeste presentaties van kandidatenlijsten voor de gemeenteraadsverkiezingen ontsnappen aan landelijke aandacht. Zo niet die van nieuwe partijen als Denk en Forum voor Democratie. De gisteren in Rotterdam gepresenteerde lijsttrekker van Denk viel vooral op door zijn hele Hollandse achternaam. De presentatie van FvD in Amsterdam haalde vooral het nieuws door het protest ertegen. Ook opmerkelijk/slim/kiezersbedrog: zowel Tunahan Kuzu als Thierry Baudet en Theo Hiddema zijn lijstduwer.

QUOTE VAN DE DAG:

“Autonomie, het zelf vorm kunnen geven aan je leven, [...] is iets anders dan ‘zelf kunnen kiezen wat je wilt’ of ‘de overheid moet burgers zoveel mogelijk met rust laten’.”

Annelien Bredenoord, hoogleraar medische ethiek en senator voor D66, verdedigt in Trouw de donorwet.