Column

De olijftak-jihad en de nieuwe fase in de Syrische oorlog

Ultiem cynisme: Amerika, dat de Syrische Koerden nodig had tegen IS, roept Turkije nu slechts op tot „terughoudendheid”, schrijft Carolien Roelants.

Vorige week schreef ik over de echte mensen die het slachtoffer zijn van Amerika, Israël c.s. en hun offensief tegen de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen; vandaag ga ik door met de net zo echte mensen die er he-le-maal niet meer toe doen in Syrië. Nu gaat het om de belangen van Iran, Rusland, Turkije, Amerika, en verder niks. En de Syrische vluchteling mag blijven zitten waar hij zit in een rattenkamp langs de Libanese weg of waar dan ook.

Even terug naar 2011, Arabische Lente, de revoluties die her en der vast wel zouden plaatshebben. Ooit. In Syrië was de opstand tegen Bashar al-Assads repressieve regime net begonnen en ik heb in die tijd genoeg oppositiepolitici gesproken die vol hoop waren dat zij een echte revolutie gingen maken. Een omwenteling. Democratie voor de Syrische burgers in plaats van een schrikbewind.

U mag er met mij over twisten of de Syrische revolutie ooit kans van slagen heeft gehad. Niet, zeg ik met mijn pessimistische kijk-op-afstand. Zelfs al was Assad gevallen, democratie is wel wat meer dan een grondwet en verkiezingen. Die heeft tijd nodig, die er niet was. Een andere vereiste is een verenigde oppositie met een goed plan tegen een regime dat betrouwbare bondgenoten heeft en alles uit de kast haalt om te blijven. Maar er was geen plan behalve ‘Assad weg’, en altijd ruzie, altijd verdeeldheid, altijd broedermoord.

Die verdeeldheid werd natuurlijk versterkt door de landen die allemaal om eigen redenen (en daaronder niet democratie) de revolutie in Syrië gingen steunen en zo misschien wel de belangrijkste reden werden van de mislukking ervan. Saoedi-Arabië wilde Assad weg hebben om diens gehate bondgenoot Iran uit de regio te verdrijven. Qatar wilde de Moslimbroederschap aan de macht; Turkije ook, maar dat steunde stiekem de jihadistische Islamitische Staat omdat Ankara die eerder dan de verdeelde rest in staat achtte Assad ten val te brengen. Amerika en Europa hielpen de zogeheten gematigde oppositie, een beetje. Maar u herinnert u, Syriës oude vriend Rusland stelde eind 2015 Assads overleven veilig.

Jongen uit het Syrische district Afrin die gewond is geraakt bij een Turkse luchtaanval. Foto George Ourfalian/AFP

Naar vandaag. Exit Saoedi- Arabië en Qatar wegens besognes elders. Exit de Islamitische Staat. Verdere rebellengroepen vormen geen of nauwelijks nog een bedreiging voor Assads regime – de laatste resten worden met grof geweld opgeruimd. Is dus het einde van de oorlog in zicht? Weliswaar inclusief Assad, maar na zeven jaar oorlog is die misschien verkieslijk boven verder uitzichtloos geweld.

Nee. Nieuwe fase.

Turkije is gestart de winnaars van het Syrische tussenklassement, de Koerden, ook tot verliezers te bombarderen. President Erdogan haalde vorige week zijn militaire camouflagepak uit de kast om de eliminatie aan te kondigen van al deze „terroristen” langs de Turkse grens tot aan Irak in Operatie Olijftak. Mag lang duren, zegt hij. De Turkse parlementsvoorzitter spreekt van een jihad. Ultiem cynisme: Amerika, dat de Syrische Koerden hard nodig had voor de strijd tegen IS, roept Turkije nu tot „terughoudendheid” op, waarmee het in mijn vertaling met de olijftak-jihad instemt mits dode burgers een beetje uit het zicht blijven. Ook cynisch: duizenden Syrische Arabische rebellen lieten zich door Turkije tegen de Koerden inhuren.

Turks belang is de eliminatie van wat Erdogan het Koerdische gevaar noemt. Minister Tillerson verwoordde Amerika’s belang vorige week als het vertrek van Assad én Iran. Mag lang duren. Ruslands belang is dat Syrië in zijn invloedssfeer blijft, in principe juist inclusief Assad. Iran wil een pro-Iraans bewind in Damascus. De Syriërs zijn niemands belang.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.