Hij bouwde IKEA op zuinigheid

Ingvar Kamprad (1926-2018) De Zweedse oprichter van meubelconcern Ikea is zaterdag op 91-jarige leeftijd overleden in zijn woning in Småland, in Zuid-Zweden.

Ikea-oprichter Ingvar Kamprad in 2006. foto Merlijn Doomernik

Ingvar Kamprad stond in de eerste plaats bekend om zijn zuinigheid. De oprichter van Ikea mocht dan één van de tien rijkste mensen ter wereld zijn, hij reed gewoon in een oude Volvo, gebruikte zijn theezakjes meer dan één keer en ging het liefst aan het einde van de middag naar de markt, als groente en fruit het goedkoopst zijn. Een pak droeg hij zelden en hij vloog standaard economy class – net als iedereen bij Ikea trouwens, want zuinigheid is daar ingebakken in de bedrijfscultuur.

Kamprad, die zaterdag na een kort ziekbed overleed, groeide op in het bosrijke Småland, in het zuiden van Zweden, waar hij als kind vanaf de boerderij van zijn ouders een handeltje in lucifers begon. Die kocht hij in Stockholm groot in en verkocht ze daarna – goedkoop, maar toch met winst – in kleine hoeveelheden door aan zijn dorpsgenoten. Hij bezorgde ze zelf op de fiets.

Hij bouwde zijn handeltje uit tot een postorderbedrijf en in 1948 nam hij voor het eerst meubelen op in zijn assortiment, die hij liet maken bij lokale meubelmakers. Dat liep zo goed, dat hij besloot zich volledig toe te leggen op betaalbare meubelen.

Toen Kamprad een werknemer de poten van een tafel zag losmaken om het meubelstuk in de auto van een klant te laten passen, kwam hij op het idee klanten hun meubels zelf in elkaar te laten zetten – één van de succesformules van Ikea, omdat hij daarmee fors kon besparen op transportkosten en magazijnruimte. Zijn eerste meubelwinkel opende hij in 1958.

Lees ook het profiel over Ingvar Kamprad uit 2014: Ikea moet nu écht verder zonder hem

De naam Ikea vormde Ingvar Kamprad van zijn initialen, de eerste letter van de boerderij waar hij opgroeide (Elmtaryd) en het dorpje in Småland waar die stond (Agunnaryd).

Ikea, dat hij in 1943 op zijn zeventiende oprichtte en waar hij 70 jaar de leiding had, groeide uit tot de grootste meubelketen ter wereld, met ruim 403 filialen in 49 landen, die samen 38 miljard euro omzetten. Jaarlijks bezoeken zo’n 1 miljard mensen een Ikea-filiaal.

Ikea is altijd nauw verbonden gebleven met Zweden: de winkels zijn in het blauw-geel van de Zweedse vlag geschilderd, de meubels hebben Zweedse namen en het restaurant serveert Zweedse gehaktballetjes.

Desondanks verhuisde Kamprad zelf in 1970 naar Zwitserland, om de hoge Zweedse belastingen te ontlopen. Pas in 2011 keerde hij terug. Ikea verhuisde, op papier, naar Nederland, waar het fiscale hoofdkantoor staat.

Bij zijn terugkeer in Zweden gaf Kamprad een privévermogen op van ‘slechts’ 750 miljoen kronen (nu 77 miljoen euro), veel minder dan de circa 47 miljard euro waarop samenstellers van rijkenlijsten, zoals Forbes en Bloomberg, hem taxeren. Zij rekenen het Ikea-concern tot Kamprads privébezit, maar op de website van Ikea staat dat Kamprad al zijn aandelen heeft overgedragen aan een Nederlandse stichting, die de winst niet uitkeert aan de familie, maar statutair verplicht is die weer in het eigen bedrijf te investeren of te doneren aan goede doelen. De stichting is ook een handig vehikel tegen vijandige overnames.

Spijt

Hoewel Kamprad zich in 1986 terugtrok uit de dagelijkse leiding van het bedrijf, bleef hij als commissaris en bestuurslid van de verschillende Ikea-stichtingen nauw betrokken bij de bedrijfsvoering. In 2013 droeg hij die functies over aan zijn drie zonen.

In 1999 liet Kamprad zijn levensverhaal optekenen in het boek The Ikea Story, waarin ook zijn fascistische verleden beschreven werd. Tijdens en na de Tweede Wereldoorlog onderhield Kamprad banden met de Zweedse fascistische leider Per Engdahl. Kamprad zei daar in de jaren negentig over dat hij in zijn jeugd beïnvloed is door zijn Duitse oma, die een aanhanger was van Hitler. Hij maakte zijn excuses en noemde zijn nazisympathieën „het deel van mijn leven waar ik zeer veel spijt van heb”.

Schrijver Kester Freriks recenseerde in 2007 de catalogus van Ikea, als ware het een dichtbundel en Kamprad de dichter. Lees ook: Vergis je niet!