Een op de tien mensen test gezondheid buiten arts om

Onderzoek Mensen willen steeds meer greep krijgen op hun gezondheid. Het betreft vooral mannen, jonge mensen en hoogopgeleiden.

Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) heeft op de internetsite nhg.org een griepcheck geintroduceerd. Deze is bedoeld om de huisartsen in Nederland te ontlasten. Foto Koen Suyk

Eén op de tien Nederlanders heeft gebruikgemaakt van een gezondheidscheck buiten het medische circuit, zoals de ‘Total Bodyscan’, een hart-, bloeddruk of cholesteroltest. Mannen doen dat vaker dan vrouwen, jonge mensen vaker dan oude en hoogopgeleiden vaker dan laagopgeleiden.

Dit blijkt uit het onderzoek dat staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, CU) deze maandag in ontvangst neemt: ‘Komt een test bij de dokter’. Het is uitgevoerd door medisch ethici in opdracht van ZonMw, een organisatie die subsidiegeld voor medisch onderzoek verdeelt.

Ruim 1.300 mensen vulden de enquête over gezondheidschecks in. Van de meerderheid, die zich niet heeft laten testen, sluit bijna de helft niet uit dat ze dat eens zullen doen. Deelnemers betalen zo’n check zelf, hoewel een op de vier de check deed op initiatief van zijn werkgever.

Tests zoals de Total Bodyscan zijn omstreden omdat ze de gezondheidszorg op onnodige kosten zouden jagen; iemand bij wie op de scan een ongebruikelijk ‘vlekje’ wordt gezien, wil vervolgonderzoek in een ziekenhuis, wat betaald wordt door de zorgverzekeraar. Als blijkt dat er niets aan de hand is, zou dat allemaal voor niets zijn geweest. Normaal gesproken wordt er pas onderzoek gedaan als iemand met klachten door de huisarts naar het ziekenhuis wordt verwezen.

Lees ook dit verhaal over zelfdiagnostiek: De patiënt weet het beter dankzij dokter Google

Uit het onderzoek blijkt dat bij 13 procent van de deelnemers de check leidde tot vervolgonderzoek en/of een medische behandeling. Soms, zeggen de onderzoekers, is die behandeling preventief, 35 procent van de gebruikers van een test paste naderhand zijn levensstijl aan.

Nadeel van een test is dat het altijd een momentopname is; een jaar later kun je alsnog kanker of iets anders ernstigs krijgen. Voordeel is dat het soms echte levensbedreigende ziektes aan het licht brengt.

De Totalbodyscan, die niet in Nederland maar wel in Duitsland is toegestaan, is het duurst en het ingrijpendst: daarbij gaat de persoon door een scanapparaat en krijgt hij contrastvloeistof toegediend om afwijkingen op te sporen. Omdat een heel kleine groep daar heel ziek van kan worden, is de Total Bodyscan verboden in Nederland.

65 procent van de mensen die een gezondheidstest deden, liet de huisarts er helemaal buiten; 29 procent bezocht na afloop wel de huisarts en van die groep was bij eenderde sprake geweest van een onrustbarende bevinding tijdens de test.

Voor eenderde van de gebruikers waren klachten of ongerustheid de reden om de test te doen, 16 procent deed een test naar aanleiding van ziektes in de familie. De vraag is, schrijven de onderzoekers, waarom ze zich niet bij de dokter melden met hun klachten.

Volgens hen is het gebruik van gezondheidstesten een onontkoombaar maatschappelijke ontwikkeling omdat mensen steeds meer greep willen krijgen op hun gezondheid. Ze bevelen aan dat aanbieders van tests, net als medicijnfabrikanten, een bijsluiter maken met risico’s en bijwerkingen.

    • Frederiek Weeda