Recensie

Drama over Friese revolte: voetballen met Oranje-schedel

Marijke Muoi/ Under de toer

Twee schedels in één koninklijk graf, dat is drama van klasse. In Culturele Hoofdstad Leeuwarden zijn we getuige van een spannende Friese revolte.

Joke Tjalsma als Marijke Muoi Foto Maartje Roos

Schatgraven in het duistere Friese verleden: dat doet Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad 2018 óók. De theaterreeks Under de Toer (Onder de toren) gaat op zoek naar de geschiedenis van 32 kerken. Wat ligt verscholen onder de plavuizen?

En sinister geheim hield zich eeuwenlang schuil in een tombe van de Grote Kerk in Leeuwarden. In het graf van regentes Maria Louise van Hessen-Kassel, begraven in 1765, lagen twee schedels. Dat is drama met klasse, hoe kan dat? Zij, de oermoeder van de Oranje Nassaus, heette in het Fries liefkozend Marijke Muoi, tante Marijke.

Tijdens het openingsweekeinde van LF2018 vond de première plaats van Marijke Muoi, een van de grote producties van Under de Toer en empathisch geregisseerd door Sjoeke-Marije Wallendal. De tekst is van Bouke Oldenhof. Dertig jaar na Marijke Muois dood schonden anti-orangisten tijdens de Friese revolte haar graf, ze voetbalden met haar schedel. In de voorstelling vertolken tien acteurs uiteenlopende visies op deze democratische opstand, van behoudend tot extreem radicaal. De bezoekers maken met een van hen een tocht door de kerk. Astronoom Eise Eisinga van het planetarium in Franeker begeleidde onze groep. Acteur Paul R. Kooij is indrukwekkend als de visionaire sterrenkijker wiens ideaal het is dat mensen als hemellichamen door het heelal suizen, zonder ooit met elkaar in botsing te komen.

Houten trappen brengen ons naar de spookachtige zolder en we dalen weer af, naar de kerk. Daar vertolkt Joke Tjalsma de uit haar graf herrezen Marijke Muoi, gekleed in imposant zwart gewaad. Vanaf de kansel verhaalt ze over haar intense verdriet dat haar onderdanen zich door de Franse Revolutie laten opjuinen tot grafschennis, rebellie en chaos. In haar overtuiging was ze altijd goed voor haar volk. „Waarom moet de nieuwe tijd met zoveel pijn geboren worden?” vraagt ze zich wanhopig af. De muren lijken door ingenieuze lichtprojecties te bezwijken. De Franse Tricolore wappert en de guillotine staat gereed.

Het is knap hoe deze aflevering van Under de Toer spannend ervaringstheater maakt van een cryptische of zelfs welbewust weggemoffelde historische gebeurtenis. De toeschouwers staan er middenin, ze zijn getuige van een ommekeer in de vaderlandse geschiedenis. Met Under de Toer, onder artistieke leiding van Jos Thie, gaat Friesland nog tal van raadsels die schuilgaan in kerken op dramatische wijze onthullen. Wat een spannend vooruitzicht.