Willen ze wel écht meer dagen werken?

Onderwijs Jonge vrouwen werken vaker in deeltijd dan jonge mannen en zijn daardoor minder vaak economisch zelfstandig. Maar willen ze wel meer werken? In het onderwijs niet.

Foto iStock

Het leek een geschenk uit de hemel voor basisschooldirecteuren, het maandag verschenen rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) over starters op de arbeidsmarkt. De directeuren hebben last van een structureel lerarentekort. En wat stond er in het rapport? De helft van de starters met een deeltijdbaan wil méér uren werken, ook in het onderwijs. Vooral vrouwen laten het na om actief extra uren te vragen.

Als deze vrouwen ook echt meer uren gaan werken, zouden ze meteen het lerarentekort bestrijden. Minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs en Emancipatie, D66) zei daarom deze week bij Jinek dat ze „win-winsituaties” ziet voor het onderwijs.

Maar volgens schoolbesturen zijn deze conclusies van het SCP – in ieder geval voor het basisonderwijs – alweer achterhaald. „We nodigen iedereen uit om meer te gaan werken”, zegt Jan Sijtsema, bestuursvoorzitter van PCBO Tytsjerksteradiel, met dertien christelijke basisscholen in Friesland. Vooral vrouwen met kinderen willen zélf niet meer werken, zegt hij. De landelijke koepelorganisatie voor basisschoolbesturen, de PO-Raad, herkent dat beeld. „Schoolbesturen halen alles uit de kast om mensen langer te laten werken”, zegt een woordvoerder.

Jonge vrouwen werken veel vaker in deeltijd dan jonge mannen. Ambitie speelt mee, maar ook de opleiding en het werk dat ze kiezen. Lees ook: Jong, geen kind en een parttime baan

De vraag is dan ook: willen deze leerkrachten zélf wel voltijds werken? Het basisonderwijs is een vrouwensector: bijna 90 procent van het onderwijzend personeel is vrouw. En bijna 60 procent werkt in deeltijd – vrouwen nog vaker dan mannen.

Gaan deze vrouwen meer uren werken als hun werkgever een dringend beroep op hen doet? Of is het een bewuste keuze geweest om in deeltijd te werken, en zijn ze daar niet meer van af te brengen?

Vacatures in overvloed

Bij startende vrouwen zien scholen een verandering: zij kunnen steeds vaker instromen in een voltijdbaan. Vóór het lerarentekort, nog maar een paar jaar geleden, kregen starters vaak een parttime baan aangeboden – dat was nu eenmaal de enige openstaande vacature. Ze mochten blij zijn dat ze een baan hadden.

Nu zijn er vacatures in overvloed en kunnen de nieuwe leraren zelf eisen stellen. Dat merkt ook Sijtsema op zijn scholen in Friesland. „We hebben een vervangingspool met mensen die steeds op verschillende scholen lesgeven. Laatst waren er twee kandidaten die zeiden: ‘Ik vind dit te weinig. Een andere school heeft me een vaste klas beloofd’.”

Startende leerkrachten wíllen ook graag beginnen met een voltijdbaan.

Op een doordeweekse ochtend zitten op een bankje in de hal van het Marnix Academie in Utrecht drie tweedejaars Pabo-studentes. Alle drie hopen ze na hun afstuderen een voltijdbaan te krijgen.

„Ik vind het lekker om de hele week op mijn eigen groep te kunnen staan”, zegt Emy Haring (20). „Dan heb je beter overzicht.” Anouk van Zuilen (20) vindt het logisch om met een voltijdbaan te beginnen. „Zeker als je nog jong bent. Je kunt later alsnog een dag minder gaan werken.”

Slechts een enkeling wil direct een deeltijdbaan. „Ik merk bij mijn stages al dat het werk best pittig is”, zegt Anouk Vlasblom (21). Ze wil drie of vier dagen gaan werken, zodat ze tijd overhoudt voor haar hobby’s. „En dan kan ik ook thuis zijn als ik kinderen krijg.”

Graphic Studio NRC

Makkelijk combineren

Maar bijna alle vrouwelijke leerkrachten gaan in deeltijd werken zodra ze een kind krijgen. Dat is al jaren zo, zegt Frank Cörvers, hoogleraar onderwijsarbeidsmarkt aan Tilburg University.

Al sinds de jaren zeventig, toen meer vrouwen op de arbeidsmarkt kwamen, kozen vrouwen vaak voor sectoren „waar ze hun voorkeuren het beste konden realiseren”, zegt Cörvers. Dichtbij huis werken bijvoorbeeld. En makkelijk de zorg voor kinderen kunnen combineren met het werk.

Andersom zijn ook scholen hun arbeidsvoorwaarden gaan toespitsen op wat vrouwen belangrijk vinden, zegt Cörver. Bijvoorbeeld door meer deeltijdwerk aan te bieden.

Ook de toekomstige juffen op de Marnix Academie weten nu al dat ze korter willen werken als ze later kinderen krijgen. De vrouwelijke studenten willen vooral voorkomen dat hun kind straks twee ouders heeft met een voltijdbaan. „Ik vind het belangrijk dat er iemand is voor de kinderen, zegt Anouk Vlasblom. „In mijn stageklas zitten kinderen vanwie de ouders altijd van huis zijn. Die zijn daar echt niet blij mee.” Vlasblom vindt het ook gewoon leuk om met kinderen om te gaan en ze te zien opgroeien. „Dus ik vind het helemaal niet erg om thuis te zijn.”

Maar helemaal stoppen met werken, dat wil geen van de studentes. „Daar word je zó lui van”, zegt Vlasblom. Bovendien vinden de studenten het belangrijk om economisch zelfstandig te blijven. Ze vinden het dan weer geen probleem als ze met hun deeltijdinkomen moeten leunen op de inkomsten van hun partner. Als er iets misgaat in de relatie „ben je in ieder geval alvast bij een school binnen”, zegt Michelle den Oude (19). „En er zijn genoeg uren beschikbaar.”

De mannen op het Marnix Academie zijn niet van plan om werkdagen in te leveren als er een kind komt. „Meestal zijn het de vrouwen die minder gaan werken”, zegt Wesley Voorend (22). „Ik denk dat dat bij mij ook het geval gaat zijn.” Puur omdat dat gangbaar is? „Je moet er samen naar kijken”, zegt hij. „Bij een vrouw die veel geld verdient, kun je het ook andersom doen. Maar als het gelijk is, blijf ik wel werken.”

Met het groeiende lerarentekort zal ook de druk op leerkrachten toenemen om meer te gaan werken. Voor 2020 wordt een tekort voorspeld van vierduizend leraren in het basisonderwijs.

Fulltimebonus

Daarom denkt hoogleraar Cörvers dat het goed zou zijn om leraren extra te belonen als ze voltijds willen werken – een ‘fulltimebonus’. „Mijn voorstel is dat je de vijfde werkdag een 50 procent hoger uurloon krijgt.” Omdat er zoveel deeltijdwerkers zijn, is dat de beste kortetermijnoplossing om het tekort op te lossen.

Leraren gaan niet zomaar meer uren werken, zegt Cörvers, juist omdat deeltijdwerk vaak een bewuste keuze was. Daarom moet de voltijdbaan aantrekkelijk worden gemaakt, zegt hij. „Dan zullen de leerkrachten die zich daar het gemakkelijkst overheen kunnen zetten, toch meer gaan werken.”

Correctie (27 januari 2018): In een eerdere versie van dit stuk werd de Marnix Academie ten onrechte twee keer Marnix College genoemd. Hierboven is dat aangepast.

    • Christiaan Pelgrim