Opinie

    • Cees Nooteboom

Plotwending gevraagd in het Catalaanse verhaal

Catalonië De strijd om de politieke toekomst van Catalonië wordt steeds absurdistischer, ziet . Wie kan de vermoeide acteurs helpen?

Soms is het jammer dat Cervantes niet meer leeft. Wat zou de schrijver van Don Quixote van de Catalaanse toestanden genoten hebben. Ten eerste zou hij de vlucht van Carles Puigdemont naar Brussel letterlijk genomen hebben. Wie zijn hoofdpersoon windmolens voor reuzen laat aanzien, kan ook een Catalaans leider vleugels geven om over de Pyreneeën te vliegen en in het hart van Europa op de Nieuwe Tijd te wachten. Alles wat je verder nodig hebt is een oud en wereldberoemd paard, en een knecht die je bij de les houdt.

Puigdemont, de afgezette president van de Catalaanse regio, verblijft met enkele getrouwen in Brussel. En de tijd dringt; 31 januari is formeel de laatste dag dat een nieuwe president zich moet presenteren. Herhaling van zetten. Bij de verkiezingen van december haalden de afscheidingsgezinde partijen samen een kleine meerderheid. Als het aan hen en aan hem ligt zou hij weer president zijn. Hoe, dat weten we nog niet, en zij ook niet.

Want het installeren van een president veronderstelt de lichamelijke tegenwoordigheid van de persoon. De letrados, juristen van het Catalaanse parlement, vinden niet dat dat per acclamatie uit de verte of met een geestverschijning via Skype mag gaan. Want zelf kan Puigdemont de Spaanse grens niet over, omdat hij dan gevangen genomen wordt. Hij zou dus te allen tijde uit de verte moeten regeren, wat in de buurt komt van magie of van mythische koninkrijken zoals dat van Kubla Khan, waar het volk de vorst ook nog nooit in het echt gezien had.

Maar in Spanje is alles mogelijk. De in Brussel verzamelde getrouwen hebben al laten weten dat ze niet naar hun eigen schriftgeleerden zullen luisteren. President is president, en die gaat daar over. Wordt Catalonië voorlopig dan van Brussel uit geregeerd?

Europa maakt zich druk over de scheiding der machten in Polen en Hongarije omdat die landen van plan zijn deze ooit zo hard bevochten verworvenheid van de democratie weer af te schaffen. Maar in Spanje, dat door sommige Catalanen als een Franco-dictatuur wordt afgeschilderd, bestaat die scheiding nog steeds. Daarom kan de president dus niet naar zijn volk, dat zichzelf nu juist met een uiterst bescheiden meerderheid van zetels in december nogmaals uitsprak voor onafhankelijkheid. Geen meerderheid van stemmen overigens, maar in Catalonië gelden de stemmen van het platteland iets zwaarder dan die van de stad.

Wie zijn hoofdpersoon windmolens voor reuzen laat aanzien, kan ook een Catalaans leider laten vliegen

Misschien komt dat de Spaanse premier Rajoy in dit geval goed uit, maar zelfs als hij dat zou willen, kan hij er niet onder uit: of Puigdemont terug mag komen bepaalt het Spaanse Hooggerechtshof. En dat zegt voorlopig nee, zoals het ook nee zegt tegen de vrijlating van de medestanders van Puigdemont die al een tijdlang in de gevangenis zitten. Een van hen is Oriol Junqueras van Republikeins Links (ERC), die vroeger altijd samen met Puigdemont optrad alsof ze een eeneiige tweeling waren. Ook dit komt Rajoy misschien goed uit, want het lijkt er op dat de gedwongen scheiding tussen Catalanen in Brussel en die in de gevangenis op den duur de eenheid geen goed zullen doen.

De eerste scheuren zijn al zichtbaar. Artur Mas, Puigdemonts voorganger, heeft zich teruggetrokken „om zich op zijn verdediging voor te bereiden”. Een aantal van de vroegere medestanders heeft al laten weten dat er „fouten” gemaakt zijn. Carme Forcadell, de vroegere, schrille voorzitster van het Catalaanse parlement heeft verklaard dat ze zichzelf niet wil opvolgen. Ik zie haar nog in september vanuit de hoogte van haar voorzitterstafel Inés Arrimadas – de leider van Ciudadanos en vanaf het begin tegen onafhankelijkheid – het bos insturen toen die probeerde uit te leggen dat het Catalaanse parlement zijn eigen wetten schond. Ciudadanos is nu de grootste partij in dat parlement.

En Mariano Rajoy, minister-president van een minderheidsregering en leider van het constitutionele kamp, die met het uitschrijven van de verkiezingen van 21 december (net als Theresa May) het lid op de neus gekregen heeft? Ook met hem gaat het niet goed. Men mort in de efebocracia – de ‘efeben’ zo noemt El País de jongere generatie politici van Rajoy’s partij – met een schitterende verwijzing naar de ‘halfvolwassen’ soldaten uit het oude Athene.

Lees ook het verslag van de rondreis van onze correspondent Koen Greven: Dwars door verdeeld Catalonië.

Na de overwinning van Ciudadanos in Catalonië en de in de peilingen steeds populairdere Alberto Rivera – de nationale leider van de Ciudadanos – wordt er in Rajoy’s onder corruptieschandalen gebukte Partido Popular al voorzichtig aan zijn stoel gezaagd. Voorlopig is er geen schijn van kans, maar de corruptieprocessen over misbruik van gelden uit de partijkas moeten nog beginnen. De gewone kiezer, ook die in Catalonië, heeft nog andere problemen dan het absurdisme in Brussel en Madrid.

Rajoy noch Puigdemont hebben iets van machiavellistische realpolitik begrepen en zich met elkaars hulp in uiterst gecompliceerde situaties gemanoeuvreerd. Het vooruitzicht van een eindeloze martelgang in Catalonië of weer nieuwe verkiezingen zou voor allebei levensgevaarlijk kunnen worden. Rivera heeft al gezegd dat hij zich een regering met andere partijen kan voorstellen, maar dat zit er nu nog niet in. Misschien moeten de vermoeide acteurs weer eens wat in Cervantes lezen. Van de meester van de onverwachte wendingen valt ook na een paar eeuwen nog veel te leren. Het is tenslotte nog steeds hetzelfde land, gelukkig.

Intussen is het Catalaanse parlement eerder deze maand bijeen geweest en heeft een republikeinse voorzitter gekozen. En men houdt onverkort vast aan de inauguratie van Carles Puigdemont, want al is Ciudanos na de verkiezingen de grootste partij, ze hebben nog steeds minder zetels in het parlement dan de pro-afscheidingspartijen samen. Maar nieuwe verkiezingen zullen die partijen ook niet willen riskeren. Dus blijft de patstelling. Tenzij ergens een schrijver is met een inval die niemand verwacht. Maar waar zou die vandaan moeten komen?

    • Cees Nooteboom