Opinie

    • Michel Kerres

Nixons bedrog werd zijn einde, Trump komt er (nog) mee weg

Wat moet je als journalist als de president immuun is voor de waarheid, vroeg Michel Kerres zich af bij de film The Post. Over helden – en Meryl Streeps jurk.

Meryl Streep als Katharine Graham in de film The Post. Foto Niko Tavernise/ Twentieth Century Fox

Zelden zijn zo veel warme woorden gesproken over de journalistiek als in de jaren 70. Neem rechter Murray Gurfein: „Machthebbers moeten een chagrijnige pers, een obstinate pers, een alomtegenwoordige pers kunnen verdragen om […] de vrijheid van meningsuiting te waarborgen”.

De regering-Nixon vroeg hem verdere publicatie van de Pentagon Papers, een geheime studie over de Vietnam-oorlog, tegen te houden. Gufrein vond dat het recht van het publiek om kennis te nemen van de Amerikaanse rol in de oorlog zwaarder woog dan het belang dat de overheid had bij geheimhouding.

Aan de strijd om de waarheid in het Amerika van de jaren 70 zijn al vaak odes gebracht. Met het heldenepos van Steven Spielberg, The Post, dat hier volgende week in première gaat, is er een monumentje bijgekomen. Dat treft, nu er weer naar hartelust wordt gelogen in het Witte Huis.

The Post gaat over waarheidsvinding én emancipatie. Meryl Streep speelt de legendarische Katharine Graham, die uitgeefster werd van The Washington Post nadat haar man, Phil, zelfmoord had gepleegd. Graham werd zonder voorbereiding in een vijandige mannenwereld gekatapulteerd, zoals ze in haar autobiografie Personal History schreef. Streep laat zien hoe Graham haar nieuwe rol op zichzelf én op de mannen bevecht.

In één scène komen journalistieke moed en persoonlijke bevrijding samen. Streep (Graham) staat in haar woonkamer tussen mannen in pak. Zij moet beslissen over publicatie. De onthullende kopij is al in lood gezet, de persen draaien nog niet. De meeste mannen proberen haar publicatie uit het hoofd te praten. Ze riskeert celstraf, zet haar reputatie op het spel, evenals de toekomst van de onderneming. Ze doet het toch.

Het gevecht om de waarheid houdt nooit op.

Streep werd deze week genomineerd voor een Oscar. Bij deze wil ik haar ook voordragen als draagster van de ‘Over-the-top-jurk van 2018’. Op een belangrijk momenten in de naoorlogse geschiedenis van de VS draagt Streep een crèmekleurig feestgewaad met gouden accenten dat het midden houdt tussen tent en nachtjapon. Het blijft een Amerikaanse film: bij een hoogtepunt hoort een drama-jurk. Wat Graham die avond werkelijk droeg, verraadt de biografie niet.

De sprong van Graham naar Trump is klein: ook nu is het Witte Huis in een bitter gevecht gewikkeld met sommige media. Er is één groot verschil, bleek bij een sneak preview van The Post, geregeld door Clingendael. De waarheid is de waarheid niet meer.

Tussen 1945 en 1967 zogen presidenten zich vast in Vietnam zonder er open over te zijn. Nixon maakte het vervolgens nog bonter met bedrog op andere terreinen. Maar, en dat is het grote verschil met Trump, destijds dééd het ertoe dat de overheid werd betrapt op leugens. Bedrog was schadelijk voor de bedrieger. Nixon voelde zich in zijn hemd gezet, de kiezer was ontzet.

Probeer dat maar eens in het tijdperk-Trump. Hem op een leugen betrappen is geen kunst. The Washington Post telde 2.140 leugens en verdraaiingen. Doet het er toe? Trump slaat gewoon terug, zegt dat de media liegen. Als de feiten van de macht afketsen, waar blijf je dan als factchecker? Voor de leugenaar was de waarheid (nog) geen zwakke plek.

Toch is er hoop. Oplages van kranten die kritisch staan tegenover Trump, stijgen. En uit jaarlijks onderzoek van pr-bureau Edelman bleek deze week dat de geloofwaardigheid van traditionele media in het eerste Trumpjaar is gestegen. Net als het vertrouwen in journalisten. Stug volhouden dus maar. Het gevecht om de waarheid houdt nooit op, machthebbers knoeien altijd.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.

Correctei 26-01-2018: In een eerdere versie van dit stuk stond Katherine Graham. Dat moet Katharine Graham zijn.

    • Michel Kerres