Het gaat steeds slechter met Jemen: ‘De coalitie doodt mensen in stilte’

Hulp en bommen De situatie in Jemen wordt steeds wanhopiger. De regering van Saoedi-Arabië vermoedt dat Iran bezig is voet aan de grond te krijgen in het land.

Een jongen zoekt naar iets van waarde op de vuilnisbelt van de Jemenitische havenstad Hodeida. Foto Abduljabbar Zeyad, Reuters

Het valt moeilijk met elkaar te rijmen. Terwijl Saoedi-Arabië maandag bekend maakte anderhalf miljard dollar extra uit te trekken voor humanitaire hulp aan het door oorlog verwoeste Jemen, kwam enkele uren later het nieuws dat bij een luchtaanval van de Saoediërs en hun bondgenoten op een kleine kliniek in het noorden van Jemen zeven mensen om het leven waren gekomen. Een dag later was het weer raak: negen doden, onder wie vier kinderen.

NRC Studio

De Saoedische ambassadeur in Jemen, Mohammed Jaber, gaf meteen hoog op van de tienduizenden banen die er voor Jemenieten kunnen worden geschapen met het hulpgeld. Volgens hem zal dat het hele land ten goede komen. Maar sommige waarnemers zien in de hulp vooral een poging de aandacht af te leiden van een rapport dat eerder deze maand bij de Veiligheidsraad van de VN werd ingediend. Daarin worden de Saoediërs ervan beschuldigd in de oorlog in Jemen uithongering als wapen te gebruiken.

Ook Sarah Leah Whitson, Midden-Oosten-specialist van Human Rights Watch, is niet onder de indruk van de hulp. Zij vindt dat de Saoediërs eerst maar eens hun „waanzinnige bombardementen” moeten staken. De Saoedische kroonprins, Mohammed bin Salman, de architect van het Saoedische Jemen-beleid, beschouwt zij als „een oorlogsmisdadiger”, die moet worden vervolgd, zei ze vorige week tegen NRC. Sinds het begin van de Saoedische interventie in 2015 zijn er al zeker 10.000 mensen gedood, deels bij bombardementen.

Familieleden van Muhammad al-Qadasi, een cameraman die omkwam bij een raketaanval, op zijn begrafenis. Foto Reuters

Miljoen mensen met cholera

De toestand in Jemen, die in de meeste gebieden toch al wanhopig was, is de laatste maanden verder verslechterd. Ruim 22 van de 27 miljoen Jemenieten hebben hulp nodig, acht miljoen van hen zijn voor hun overleven volledig afhankelijk van buitenlandse hulp, terwijl 400.000 kinderen lijden aan acute ondervoeding. Twee miljoen Jemenieten zijn door de gevechten van huis en haard verdreven. De cholera-epidemie, die al een miljoen Jemenieten ziek heeft gemaakt, is nog altijd niet onder controle. Intussen heeft bovendien difterie (kroep) de kop opgestoken.

De politieke situatie biedt evenmin hoop. De coalitie van de Houthi’s met oud-president Saleh, die gezamenlijk vocht tegen de door Saoedi-Arabië gesteunde president Abd-Rabbu Mansour Hadi, viel vorige maand uiteen. Meteen daarop doodden de Houthi’s Saleh, door wie ze zich verraden voelden. Salehs groep is in facties uiteengevallen, van wie sommige met de Houthi’s samenwerken en andere met Hadi en zijn buitenlandse bondgenoten. Hadi zelf verblijft overigens de meeste tijd in Saoedi-Arabië.

„De toestand is nu nog complexer geworden, de instabiliteit nog groter”, stelt de Jemenitische burgerrechtenactivist Amal Basha, die vorige week in Nederland was. „We hebben echt de hoop verloren op een vreedzame oplossing.” Ze is niet alleen. Dinsdag gooide ook de VN-bemiddelaar voor Jemen, de Mauritaniër Ould Cheikh Ahmed, de handdoek in de ring, na bijna drie jaar van mislukte pogingen de partijen bij elkaar te brengen. Volgende maand treedt hij af. Wie hem in deze uitzichtloze functie opvolgt, is onduidelijk.

De hoofdstad Sana’a, waar de Houthi’s de dienst uitmaken, had tot dusverre veel te lijden onder de Saoedische bombardementen, maar gevechten op de grond waren er niet. Sinds de dood van Saleh wordt er nu ook regelmatig op de grond gevochten in de hoofdstad.

Ook is de humanitaire nood verergerd. Sinds september 2016, toen Hadi besloot de centrale bank over te plaatsen van Sana’a naar Aden, in het zuiden van het land, worden er geen salarissen van ambtenaren meer uitbetaald. Vooral in Sana’a zijn de gevolgen daarvan pijnlijk. „De mensen hebben nu geen geld meer, geen brandstof en geen eten”, zegt Amal, die de oorlog meestal vanuit haar ballingsoord Kairo volgt. „De coalitie doodt mensen zo in stilte.”

Een weg die werd getroffen door luchtaanvallen. Foto Naif Rahma/Reuters

De Houthi’s hebben de bevolking niet veel te bieden. Maar enthousiasme voor een terugkeer van Hadi, die in 2014 werd verdreven uit Sana’a, is er evenmin. „De mensen zijn beide partijen beu. De regering van Hadi in het zuiden is waarschijnlijk de meest corrupte die we ooit hebben gehad”, zegt Basha, die zelf uit de belegerde zuidelijke stad Taiz komt.

Toch blijft Saoedi-Arabië Hadi steunen. Dat heeft alles te maken met de Saoedische vrees, volgens sommigen zelfs een obsessie, dat de Houthi’s slechts een marionet van Iran zijn. De Saoediërs willen hun aartsrivaal tot elke prijs weghouden uit hun buurland Jemen, dat ze vanouds als hun achtertuin beschouwen. „Het is een axioma van de Saoedische buitenlandse politiek: laat nooit een anti-Saoedische macht de controle uitoefenen in Jemen”, zei een Saoedische politicoloog, die anoniem wilde blijven, vorige maand tegen deze krant.

De Saoedische regering is ervan overtuigd dat Iran uit alle macht bezig is voet aan de grond te krijgen in Jemen. „De Houthi’s krijgen hulp met inlichtingen uit Iran en zijn bezig hun organisatie dezelfde structuur te geven als Hezbollah in Libanon”, zegt een woordvoerder van het Saoedische ministerie van Informatie. „Als je Houthi-leider Malik vraagt aan wie hij loyaal is, zal hij zeggen: aan ayatollah Khamenei.”

Een man staat bij een door een luchtaanval verwoeste auto. Foto AFP

Als bewijs voor Iraanse steun aan Jemen wijzen de Saoediërs ook, gesteund door de Verenigde Staten, op raketten die op Saoedische doelen, zelfs de hoofdstad Riad, zijn afgevuurd, maar tijdig konden worden afgeschoten. Die raketten zouden van Iraanse makelij zijn. Iran ontkent dit. Deskundigen van de VN onderzoeken deze zaak nog.

Veel harde bewijzen van Iraanse steun aan Jemen zijn er nog niet. Wel zou die steun er volgens experts van de weeromstuit kunnen komen. „Ik heb er geen twijfel over dat de machtsgreep van de Houthi’s louter was te wijten aan binnenlandse factoren”, zegt Sarah Leah Whitson. „Iran had daar niets mee te maken. Maar het lijkt erop alsof de leugen van de Saoediërs nu toch waarheid kan worden. De Houthi’s zijn natuurlijk zwak en zoeken hulp bij Iran.”

Volgens Amal Basha stelt de hulp van Iran hoe dan ook niets voor en gebruikt het land Jemen slechts om Saoedi-Arabië angst aan te jagen. „Iran profiteert er politiek van, maar Jemen ondervindt er alleen maar schade van.”

Na ruim twee jaar oorlog kampt Jemen met de ergste humanitaire crisis van dit moment. Hoe is het zover gekomen? Lees daarover: Oorlog maakt Jemen tot een hel op aarde.