Je eigen kind, in de buik van een andere vrouw

Hoogtechnologisch draagmoederschap Het aanstaande kind van Kim en Paul Zoontjens is bevrucht in vitro en daarna bij een draagmoeder geplaatst. „We willen haar zien als een soort veredelde tante.”

'Wensouders' Kim en Paul Zoontjens houden een dagboek bij voor hun kind. Foto Ilvy Njiokiktjien

Ze zaten met zijn vieren in de televisiehoek en hielden elkaars handen vast: Paul en Kim Zoontjens en aanstaande draagmoeder Nadia met haar man. In de keuken pruttelde de boerenkool op het vuur en in de koelkast stond de Jip en Janneke-champagne klaar. De telefoon lag op het bijzettafeltje. Toen de dokter belde, volgens afspraak stipt om 18:00 uur, zette Nadia de speaker aan. „Nou”, zei de dokter, „je hCG-waarde is 230”. Kim Zoontjens glimlacht als ze eraan terugdenkt. „Ik wist helemaal niet wat dat betekende, maar Nadia was blij. En dan is het ineens zo.” Die avond in oktober hoorden ze het: de draagmoeder van het kind van Kim (36) en Paul (38) is zwanger.

„We proberen ons hoopgevoel nog steeds te onderdrukken”, zegt Paul. „Ik wil het lot niet tarten door plannen te maken.” Begrijpelijk, gezien het roerige traject dat eraan vooraf is gegaan en de spannende juridische procedure die hen nog te wachten staat.

Het stel leerde elkaar drie jaar geleden kennen in poppodium Tivoli. Paul had net gespeeld met zijn band The Kik. Kim, lerares Engels op een middelbare school, was voor een optreden van vrienden gekomen. In de backstageruimte raakten ze aan de praat.

Foto Ilvy Njiokiktjien

Al tijdens de tweede date kwam Pauls kinderwens ter sprake. Kim: „We hadden net gekaart.” Paul: „En we zaten, net als nu, tegenover elkaar.” Ze vertellen erover aan de eettafel in hun Tilburgse rijtjeshuis. Paul vond het tijdens dat afspraakje niet moeilijk om over zijn kinderwens te beginnen, Kim heeft al een 8-jarige dochter uit een eerdere relatie.

Paul tegen Kim: „Voordat ik met jou was, had ik natuurlijk iets met je weet wel, en zij wilde het niet. Ik vond een nieuw avontuur leuk, maar praktisch moest het ook kloppen.”

Kim: „Shit man. Dit wordt een deal breaker, dacht ik.”

Paul: „Anders ben je op een gegeven moment vijftig, kijk je terug en denk je: ergens heb ik het niet helemaal… Daar kun je beter open over zijn. En toen vertelde jij het hele verhaal.”

Tijdens Kims bevalling trad er een complicatie op waardoor haar baarmoeder moest worden verwijderd. Op die tweede date schoven Kim en Paul het onderwerp snel terzijde. „Maar het bleef in mijn hoofd zitten”, zegt Paul. „Na een half jaar heb ik gezegd: ik moet even een week of twee…”

Kim: „…even pauze.”

Zelf wil Kim graag een groter gezin. De optie van een draagmoeder was in hun prille relatie al een paar keer ter sprake gekomen. „Adoptie ook, maar vooral Paul was stellig: ik wil mezelf erin herkennen.”

De ‘sleutel’ werd aangereikt door Pauls vader. „Die bakende het af. Hij zei: ‘Je moet dit gewoon volle bak helemaal doen, totdat je veertig bent. Als het niet lukt, kijk je hoe je verder wil’. Dat klink hard. Maar het gaf rust.”

‘Voltooid gezin’

De eerste concrete stap was kort daarna: een bezoek aan VUmc, het enige ziekenhuis in Nederland dat meewerkt aan ‘hoogtechnologisch draagmoederschap’. Dat betekent dat een vrouw een baby draagt die genetisch niet van haar is: de eicellen van de ‘wensmoeder’ worden in het laboratorium bevrucht met het zaad van de ‘wensvader’. Het embryo wordt teruggeplaatst. Kim heeft geschikte eicellen, en ook het zaad van Paul bleek in orde. „Maar daarna werd het echt moeilijk”, zegt Kim.

VUmc heeft strenge protocollen. Een draagmoeder moet een „voltooid gezin” hebben, zegt Roel Schats, hoofd voortplantingsgeneeskunde bij VUmc. „Dat betekent dat ze zelf geen kinderen meer moet willen.” Eerdere bevallingen moeten voorspoedig zijn verlopen – als een vrouw een keizersnede heeft gehad, valt ze al af. De potentiële draagmoeder moet jonger dan 45 zijn. Schats: „En ze moet uit je kennissenkring komen.” Volgens de Nederlandse wet mag je geen oproep doen. Een draagmoeder mag zich officieel niet publiekelijk aanbieden.

Kim en Paul stuurden vijf vrouwen in hun omgeving een brief, handgeschreven met fineliners in verschillende kleuren. „Ineens had ik een angstvisioen”, zegt Kim. „Stel er willen er twee.” Daarom verzonden ze de brieven één voor één. „Ik heb het volgens mij vrij indirect gevraagd: zou je ervoor openstaan om erover na te denken?” Het antwoord kwam meestal via Whatsapp, één keer telefonisch en één vrouw wilde afspreken. Om uiteenlopende redenen wilden zij niet: bang om zich aan het ongeboren kind te hechten, geen zin in een zwangerschap, ingrijpende ervaringen met eerdere bevallingen. „Maar ze voelden zich wel vereerd.”

Onder meer Roel Schats pleit voor een „draagmoederbank”: een registratiesysteem waarin vrouwen kunnen aangeven dat zij draagmoeder willen zijn en wensouders dat zij op zoek zijn. Het kabinet weet van deze behoefte, maar het ligt niet voor de hand dat zoiets er snel gaat komen. „Voor het huidige kabinet met een groot aandeel van christelijke partijen heeft het totaal geen prioriteit.”

Het hoogtechnologisch draagmoederschap is nog maar kort minder controversieel aan het worden, zegt Schats. „Tot 2006 was er in Nederland geen ziekenhuis dat zich hiermee bezig wilde houden.” In dat jaar besloot het bestuur van VUmc dat „de tijd er rijp voor was”. Dat betekent in de praktijk dat zij draagouders en wensouders psychologisch begeleiden, en dat zij de bevruchting organiseren. Er moet een medische noodzaak zijn bij de wensmoeder. Sinds 2006 hebben ze ongeveer tweehonderd wensouders op het spreekuur gehad.

Foto Ilvy Njiokiktjien

Praatgroepen op Facebook

Kim en Paul hadden nog maar kort nagedacht over andere mogelijke kandidaten, toen ze iets hoorden van de Vlaamse Nadia. In praatgroepen op Facebook had het stel al contact met andere wensouders, en via via maakten ze kennis met deze vrouw, die toen 44 was. Nadia heeft drie eigen kinderen en is al één keer eerder draagmoeder geweest. Zij werkt niet mee aan dit artikel omdat zij weleens onbegrip heeft ervaren. Kim en Paul gingen al snel bij Nadia op bezoek. Kim: „Het was meteen gezellig. We hadden na die eerste ontmoeting dagelijks contact.” Volgens Kim en Paul is Nadia’s drijfveer vooral het helpen van andere mensen, en gaat het haar niet per se om de sensatie van het zwanger zijn. „Haar man zegt: ‘Ik snap er niets van, maar zij heeft die drang nu eenmaal’.” Het is voor Nadia wel heel belangrijk dat zij contact met haar houden na de geboorte. „We willen haar zien als een soort veredelde tante”, zegt Kim.

Uit onderzoeken naar draagmoederschap blijkt volgens advocaat Wilma Eusman dat betrokkenen over het algemeen geen spijt krijgen. „Als dat wel gebeurt, is het meestal omdat er helemaal geen contact meer met de wensouders is. Ze hebben toch een jaar lang aan zo’n project gewerkt.” Eusman heeft in de voorbije jaren honderden cliënten gehad. Bij iedere geboorte met een draagmoeder komt een advocaat te pas. De vrouw die het kind baart is automatisch juridisch moeder, genetisch materiaal speelt (in Nederland) een ondergeschikte rol. Daarom moet de wensmoeder het kind adopteren – alleen dan is ze gemachtigd om beslissingen te nemen voor het kind. De wensvader kan zich vaak vrij snel na de geboorte als juridisch ouder later registreren. Echtgenoten van draagmoeders moeten eerst afstand doen van het vaderschap.

„Razend enthousiast mailden we naar het VUmc”, herinnert Kim zich. „We hebben iemand gevonden in België!” De volgende dag de domper: de draagmoeder moet Nederlands zijn, dat is het protocol. „We wilden Nadia niet opgeven.” In Nederland of België zijn er geen klinieken die zo’n behandeling uit willen voeren, maar in Praag is er wel een fertiliteitskliniek die dat doet. „Daar deden goede verhalen over de ronde.”

Mensen zoeken regelmatig hun toevlucht in het buitenland – voor de hele procedure of een deel daarvan, zien Roel Schats en Wilma Eusman. „Sinds 2004 hebben mijn cliënten in totaal ongeveer 130 kinderen gekregen”, zegt Eusman. Er zijn in totaal 34 gezonde kinderen geboren onder begeleiding van VUmc. In Canada en Amerika is het in veel gevallen veilig om via bestaande bureaus een draagmoeder te vinden, zien Eusman en Schats. Ook de bevruchtingsprocedure staat daar goed aangeschreven. „Maar alles bij elkaar is het wel heel duur: ongeveer een ton”, zegt Schats. Hij kent gevallen van wensouders die – soms tot hun grote schrik – een draagmoeder gevonden bleken te hebben die onder slechte omstandigheden haar ‘werk’ moest doen. In Nederland is commercieel draagmoederschap verboden, maar in onder meer Amerika is het gebruikelijk.

Handtekening

14 september 2017. Kim is net begonnen met hormooninjecties om de groei van eitjes te stimuleren. De Vlaamse draagmoeder heeft vanochtend een echo gehad om te kijken of haar baarmoederslijmvlies dik genoeg is.

Wie zelf de praktische kanten van het draagmoederschap organiseert, loopt het risico dat het misloopt door ogenschijnlijke futiliteiten, ontdekten Kim en Paul. „Van de kliniek in Praag moesten wij een gezondheidsverklaring hebben, maar onze huisarts wilde geen handtekening zetten. Ze was bang dat er iets mis zou gaan en dat zij verantwoordelijk zou zijn.” Een andere huisarts gaf de verklaring uiteindelijk wel.

Omdat het nog ongeboren kind een Belgische moeder heeft, moet er na de geboorte nog een juridische strijd geleverd worden waarvan de uitkomst onzeker is. Advocaat Eusman verwacht vooralsnog geen moeilijkheden. „Maar het doemscenario”, zegt Kim, „is dat het een dure slepende procedure wordt waarbij de kinderbescherming dwars gaat liggen.”

Op de bank is Kims dochter Jasmijn een blauwe bloem op haar arm aan het schilderen. Het is kerstvakantie. Aan de eettafel pakt Paul zijn plakboek erbij. Daarin staat „alles wat er zo’n beetje gebeurd is” in foto’s, teksten en tekeningen. Voor ‘Bea’. Zo noemen ze haar (of hem) voorlopig, naar de vriendelijke contactpersoon in de Praagse kliniek.

Foto Ilvy Njiokiktjien

„In de week dat Nadia en ik daar waren leefden we van euforie naar teleurstelling”, zegt Kim. „Ze hebben toen 21 eicellen weggehaald en daar hebben ze 15 embryo’s van kunnen maken.” Een goede score, vonden ze. „Maar de volgende dag waren er nog maar elf over. Een dag later acht.” Ze hoopten op „een stuk of zes om in te vriezen” – mocht de terugplaatsing in die week niet meteen raak zijn. Kim: „Op de dag van de terugplaatsing was er nog maar één over!” Paul wijst op zijn plakboek: „Deze.”

Avocado

Bea is zestien weken oud en zo groot als een avocado, zien we op hun app. Kim tegen Paul: „Vanaf morgen kunnen we die app niet meer gebruiken, dan moeten we ervoor gaan betalen.” Paul, na een korte schaterlach: „Het heeft allemaal al genoeg gekost.” De behandelingen in Praag worden niet door de verzekeraar vergoed. Kosten: 7.000 euro. Daar zitten de verblijfskosten en de reiskosten niet bij inbegrepen. De juridische procedure zal in het gunstigste geval enkele duizenden euro’s kosten. Kim en Paul hielden daarom het afgelopen najaar een inzameling via doneeractie.nl. De teller staat bijna op negenduizend euro. Geschonken door familie, vrienden en kennissen, maar ook door mensen die het verhaal van Kim en Paul in andere media hoorden. „We voelen ons ongemakkelijk bij deze actie, maar we hebben het geld echt nodig”, zegt Paul. Voor zover hij weet is zo’n publieke inzamelingsactie in Nederland nog niet eerder gedaan.

Willen ze bij de bevalling zijn? „Het is ons kind”, zegt Kim. „Wij zijn als het ware samen de man en Nadia is de vrouw.” Dus ja: ze zouden er graag bij willen zijn. „Maar Nadia’s vorige twee bevallingen gingen heel snel. Het is dus de vraag of we het halen.”

    • Kim Bos