Hoe moet je goed niezen? En is dat slecht voor een ander?

Durf te vragen! Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een veelgestelde vraag. Vandaag: hoe moet je niezen?

Niezen moet niet zoals een 34-jarige Brit het deed. Die kneep zijn neus dicht, hield zijn kaken stijf op elkaar, niesde krachtig. Hij voelde iets knappen in zijn keel. Daarna was slikken pijnlijk en klonk zijn stem anders. Zijn keel werd dik.

De man ging naar de eerste hulp. De artsen zagen en hoorden dat er iets mis was. Onderzoek van stembanden liet niks afwijkends zien. Maar op een röntgenfoto van de hals was een alarmerende streep te zien die op lucht achter de luchtpijp wees. Vreemde schade. Daarom ging de patiënt direct de CT-scanner in. Op die scanbeelden was te zien dat er lucht in het omringende weefsel terecht was gekomen – waarschijnlijk door een scheur in de rechter sinus piriformis, een instulping naast de stembanden.

Zo liep die onverstandige nies uit op een week ziekenhuisverblijf, wegens dreigend infectiegevaar. De patiënt kreeg preventief antibiotica en sondevoeding. Na een week – het lek leek gedicht, de nekzwelling was minder – kon hij naar huis. Het was trouwens niet voor het eerst dat artsen een keelholtescheur na een geblokkeerde nies rapporteerden. Tijdens een nies met mond óf neus dichtgeknepen loopt de interne druk 5 tot 8 keer hoger op dan bij een open nies.

Er zijn meer manieren om jezelf te beschadigen door het blokkeren van mond en neus bij een nies, schrijven de KNO-artsen uit Leicester in hun eind 2017 verschenen artikel over de niezende man in BMJ Case Reports. Een gescheurd trommelvlies (kan ook door hard snuiten), gescheurd kraakbeen bij de adamsappel en zelfs een geknapt uitstulpend bloedvatje onderaan de hersenen (hersenaneurysma) zijn mogelijk.

Houd mond en neus dus onbekommerd open als je moet niezen en zelfschade wilt beperken. Maar hoe schadelijk is je nies voor anderen?

Lees ook het antwoord op de vraag: Kan het niet wat zachter, die nies?

De nies dringt zich op als er stof in de neus kriebelt, als er een allergische reactie is, of als er virussen of bacteriën in de neusslijmvliezen groeien. Die ziekteverwekkers willen naar buiten, op weg naar nieuwe slijmvliezen om door te groeien. Vanwege dat infectiegevaar is de nies bij omstanders berucht – net als de hoest. De wetenschap kijkt daar inmiddels wat genuanceerder naar. Praten is misschien veel besmettelijker dan niezen. Wat is hier aan de hand?

Virussen reizen in vochtdruppeltjes van het ene slijmvlies naar het andere. Hoe kleiner die vochtdruppeltjes (aeroslen) zijn, hoe langer ze rond blijven zweven. Bovendien komen kleine aerosolen bij inademing dieper de neus- en keelholte in. In die diepte komen de verkoudheids- en griepvirussen het liefst terecht.

Eigenlijk was er maar heel weinig bekend over virusuitscheiding tijdens niezen, hoesten, praten en ademen, schreven onderzoekers van de University of Maryland eerder deze maand in PNAS. Zij verzamelden en analyseerden gedurende een half uur de uitademingslucht van 142 grieperige mensen met een bewezen influenza-infectie. In dat halve uur moesten ze driemaal het alfabet opzeggen en verder rustig ademen. Hoesten en niezen mocht ook en werd geregistreerd.

Niezen geeft vooral oppervlaktebesmetting, door snel vallende klodders en grote druppels

Wat bleek? „Niezen lijkt geen grote bijdrage te leveren aan de virusuitstoot in aerosolen”, schrijven de onderzoekers. Niezen geeft vooral oppervlaktebesmetting, door snel vallende klodders en grote druppels. In bijna de helft van de aerosolen van de mensen die alleen ademden en spraken vonden de onderzoekers forse doses influenzavirus.

Dus nies en hoest niet alleen in zakdoek of mouw, maar beperk ook onnodig geklets waar anderen bij zijn, als je grieperig of verkouden bent.