Opinie

Groningen moet helemaal op de schop

Alleen een allesomvattend plan is een oplossing voor het schadeconflict in Groningen, schrijft .

Foto: Getty Images/iStockphoto

Na de bevingen van Huizinge (2012) werd duidelijk dat de in paniek opgerichte klassieke en trage bureaucratie slecht uitgerust is om het Groningse dilemma op te lossen. Er worden alternatieve oplossingen over het hoofd gezien.

Groningen lijdt niet alleen onder de aardbevingsschade en de angst voor ongelukken, maar ook onder landelijke misprijzingen. Noordoost-Groningen is in de ogen van de Randstad een nare uithoek, waar zich tot voor kort geen enkel bewindspersoon liet zien. Het verleden is getekend door het CPN en Fré Meis, dus communisten, armoede, stugge herenboeren en failliete scheepswerven. De rijke natuur, het prachtige landschap of de monumentale dorpen komen in deze beeldvorming niet tevoorschijn.

Wil je het schadeconflict ten diepste oplossen dan moet het hele gebied op de schop. Technisch, economisch en sociaal. Maak er een win-win van. Herstel de bebouwde omgeving, de economie en de sociologie in één masterplan.

Te beginnen met een verandering van de neerbuigende schadeafhandeling, de traagheid ervan en de jarenlange onzekerheden voor de bevolking. Daartoe moet er een fonds komen dat in principe iedere woning opkoopt. Reserveer daarvoor zes miljard euro. Bied iedere huiseigenaar die zich meldt een stevig bedrag. Stel noodwoningen beschikbaar en restaureer of bouw opnieuw, met recht van terugkoop. Zorg dat alle gebouwen energiepositief zijn, onafhankelijk van het aardgas, zodat er veel meerwaarde ontstaat en organiseer een terugkoopregeling met fiscale (hypotheek)voordelen, zodat de zware financiële en emotionele lasten worden vervangen door opluchting en perspectief.

Wie ondanks deze opening toch verkiest om in de onveilige, eigen woning te blijven, mag of moet zich voegen naar de bestaande regelingen. De bijbehorende onzekerheid en traagheid zijn dan eigen keuzes.

Richt voor Groningen een fiscaal noodstelsel in om de achterstand in te halen

Groningen zal door deze maatregelen in waarde stijgen. Een op te richten fiscaal noodstelsel levert een extra economische impuls door investeerders en ondernemers voordelen te bieden. In Europa zijn dergelijke zones ook te vinden die om vergelijkbare redenen in het leven zijn geroepen: gebieden stimuleren waar grote achterstanden zijn ontstaan.

Deze maatregelen brengen op korte termijn verlichting. Er hoort ook een andere aanpak van de gaswinning zelf bij. Verdere veranderingen van de productie leiden waarschijnlijk niet tot minder aardbevingen: de instabiliteit in de ondergrond wordt er niet minder door. Het smeert de bevingen uit over een langere tijd.

Op initiatief van de Utrechtse hoogleraar Turkenburg hebben een aantal geofysici zich verenigd in een initiatief om die ondergrond te stabiliseren met stikstof-injecties. Deze techniek is tot nu toe afgewezen door de NAM en het Staatstoezicht op de Mijnen (SODM) omdat daarmee te veel nieuwe risico’s worden genomen.

Die risico’s zijn reëel, maar zonder vernieuwing resteert alleen méér van het oude: de zeurende ellende die nog decennia zal aanhouden. Stikstof-injectie is een bewezen techniek. De voorraad stikstof is oneindig, de vereiste investeringen in stikstoffabrieken bedragen enkele honderden miljoenen en het duurt drie tot vijf jaar om dit alles te realiseren. Het zal de ondergrond voor vijf tot tien jaar stabiliseren.

Lees ook: 100.000 taxaties in Groningen? Dat kan anders.

Nodig is ook een bezinning op de structuur van het Gasgebouw , waarop de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) heeft aangedrongen. De NAM is volgens de wet verantwoordelijk voor de schade, maar alle partijen in dat gebouw zijn onderdeel van één zeer winstgevend systeem dat honderden miljarden heeft opgeleverd. Het ligt voor de hand om hen allen aan te spreken om deze nieuwe aanpak te betalen, hoewel banken en pensioenfondsen met deze vooruitzichten er waarschijnlijk als de kippen bij zullen zijn: de nieuwe aanpak levert toegevoegde waarde en rendement.

Varianten op deze nieuwe benadering zijn de afgelopen tijd door een aantal prominenten aangedragen. Het is onduidelijk waarom er niets mee is gedaan.

De minister zou een voorbeeld kunnen nemen aan het ontstaan en de werkwijze van de Commissie Meijer (2003 - 2007) die onderzoek deed naar en adviseerde over de gaswinning in de Waddenzee. Na een reeks van tientallen hoorzittingen en door innovatieve risicomodellen adviseerde de commissie om de schelpdiervisserij aan banden te leggen en gaswinning daar toe te staan. Dit druiste in tegen de heersende mening van de milieubeweging. Met name de kokkelvisserij bleek de vernieler van de kern van het ecosysteem van de Wadden. Die werd verboden. Gaswinning daarentegen had geen schadelijk effecten.

De kennis over de invloed van gaswinning op de waddenbodem is inmiddels grotendeels verdampt, maar de conclusies staan nog steeds recht overeind. Het kabinet nam de adviezen over, er kwam een Waddenfonds, een Waddenacademie en een ‘hand aan de kraan’-commissie uit. Op 7 februari 2007 werd de gasproductie op drie plaatsen in de Waddenzee hervat. Bodemdaling treedt sindsdien niet op.

Tot 2014 werd in het kielzog van deze beslissingen jaarlijks een Waddenparlement bijeengeroepen waar alle betrokkenen de laatste kennis konden uitwisselen. Er deden 250 mensen aan mee: vanuit de wetenschap, overheid, milieubeweging en de industrie. In Groningen zou je een variant hierop kunnen organiseren, een regioberaad van alle dorpen en instellingen waar hoop en vertrouwen kan landen.

Lees ook de taalcolumn van Japke-d. Bouma: Zijn de Groningers al betaald?