Een mug onthoudt wie poogde haar dood te slaan

Echt waar? Iedere week bespreekt de wetenschapsredactie het meest opvallende persbericht. Deze week een bericht over het geheugen van de mug.

Bij het persbericht meegeleverde foto van een gelekoortsmug op een hand. Foto Kiley Riffell

Een mug onthoudt de lichaamsgeur van degene die hem heeft geprobeerd dood te slaan, en gaat die geur voortaan uit de weg. Dit negatieve associatievermogen is lijfsbehoud voor het insect dat zo vaak haar leven op het spel zet voor een bloedmaaltijd. Dat concluderen althans Amerikaanse biologen deze week in Current Biology na proeven met gelekoortsmuggen (Aedes aegypti) in een laboratoriumopstelling.

„Once swatted, twice shy”, schrijven commentatoren in het blad er triomfantelijk bij. Vrij vertaald: „Eén keer meppen en de mug is twee keer zo bang.” Maar wie nu denkt dat een agressieve nachtelijke muggenjacht de overlevenden onder de stiekeme bijters voortaan wel op afstand zal houden (zodat die niet de jager maar de vredig slapende partner zullen belagen), moet het onderzoek er nog eens goed op nalezen.

De klap, de geur en de mug, dat zijn de drie ingrediënten voor deze proef. Het begon met de mug een negatieve geurassociatie te leren. De klap (in feite dus een misslag) simuleerden de onderzoekers door de mug in een reageerbuisje met de geurstof 3 seconden op een trilplaatje te houden. Volgens onderzoeksleider Jeff Riffell is dat vergelijkbaar met een misslag op de onderarm, terwijl de mug op de hand zit. „Het beschadigt de mug niet, maar laat wel een blijvende indruk achter!”Vierentwintig uur later werd de voorkeur van de mug getest in Y-vormig buizenstelsel. Muggen meden de geur waarbij ze geschud waren net zo sterk als DEET, de bekende chemische stof uit veel antimuggenmiddeltjes.

Bij een test met lichaamsgeuren van tien vrijwilligers, bleken de muggen van nature een sterke voorkeur te hebben voor de geur van vier van hen. Bij drie daarvan bleek de trilbehandeling de mug afkerig te maken van de geur. „Dat beklijft wel 30 uur”, aldus Riffell.

Bewonderenswaardig onderzoek, reageert de Wageningse entomoloog Willem Takken, „maar ik twijfel aan het resultaat”. Bewijs dat slaan of verjagen een hoge sterfte bij muggen veroorzaakt is zwak, en die sterfte valt geheel in het niet bij het sterfterisico van de mug als larve, zegt hij.

En er is nog iets raars. Drie mensen waren helemaal niet aantrekkelijk voor muggen. Takken: „Hongerige vrouwtjes van Aedes aegypti komen in mijn ervaring ALTIJD op mensen af. De onderzoekers bespreken deze opmerkelijke situatie niet. Ze zouden juist de geurstoffen van deze individuen moeten onderzoeken.”

    • Sander Voormolen