‘De Mozart’ die Totilas aan records hielp

componist Joost Peters

Bij Jumping Amsterdam klinkt tijdens de dressuur zes keer een kür op muziek van componist Joost Peters. Hoe ontstaat zoiets?

Joost Peters: „De compositie voor Totilas was niet in de maat. Vond ik niet erg. Het gaat mij om het gevoel en dat klopte perfect. Het paard ziet er al gaaf uit, dan moet de muziek niet in de weg zitten.” Foto Merlin Daleman

Ineens verschijnt er een grijns op zijn gezicht. Hij loopt door zijn kleine muziekstudio en pakt een cd-doosje uit de kast. ‘Totally Totilas’, staat erop. Het is de muziek voor de kür waarmee het vermaarde dressuurpaard Totilas met ruiter Edward Gal het ene wereldrecord na het andere brak. De componist: Joost Peters. „Ik zal maar meteen een geheim verklappen”, zegt Peters, „dit is mijn enige kür op muziek die niet in de maat is. Niemand had het door, omdat Totilas zo geweldig was.”

Zijn tuinhuisje achter zijn huis in Noord-Brabant heeft hij verbouwd tot een professionele muziekstudio. Helemaal geïsoleerd en ingericht met moderne apparatuur, zoals een keyboard waarop hij een diversiteit aan geluiden kan nabootsen. Peters is van origine gitarist en speelde in bandjes. Via zijn werk bij een paardenassurantiebedrijf in België is hij de dressuurwereld ingerold. Nu geldt hij als een van de beste kür-componisten ter wereld. „Ik had niks met paarden en dressuur, maar toen ik mijn eerste kür componeerde voor een kennis bleek ik er gevoel voor te hebben. En dan moet je weten dat ik niet eens noten kan lezen. Ik heb het me aangeleerd.”

Kür op muziek het hoogtepunt

De kür op muziek geldt in de dressuursport als het hoogtepunt. De harmonie van mens en dier kom hierin samen met muziek. Waar op amateurniveau nog weleens cd’tjes achter elkaar worden gezet, laten de toppers voor duizenden euro’s unieke muziekstukken componeren, toegesneden op hun paard. De kür op muziek, internationaal de Grand Prix Freestyle genoemd, is een proef waarbij de ruiters binnen bepaalde kaders de oefeningen zelf mogen invullen. Daarmee krijgen ze de gelegenheid de beste kanten van hun dressuurpaard te tonen aan publiek en jury.

„Als ruiters mij vragen om een muziekstuk te componeren, ga ik eerst met ze in gesprek”, legt Peters uit. Hij vindt het belangrijk om een gevoel bij de ruiter en zijn paard te krijgen. „Ze hebben de choreografie al klaar. Die filmen we en thuis zet ik daar muziek onder. Mijn doel is om een paard dat normaliter goed is voor een 8 in combinatie met muziek een 8,5 of zelfs een 9 te laten halen. In feite vertel ik een verhaal, net als in een film. Met een opbouw en een climax. Er moet dynamiek inzitten, want ik wil de kwaliteiten van een paard benadrukken en de mindere punten verbloemen. Maar ook de uitstraling speelt mee. Zo breng ik bij een bang paard weinig accenten aan, loopt een kleine pony op vrolijke, hoge tonen en een imposant paard op meer bombastische muziek. Al zijn de voorkeuren van de ruiter natuurlijk mede bepalend.”

Zijn beroemdste muziekstuk ontstond in februari 2009 in zijn tuinhuisje. Peters werd gebeld door Edward Gal – de twee hadden elkaar bij een clinic in Amsterdam leren kennen – met het verzoek of hij muziek voor een kür kon componeren voor een nog onbekend talent. De zwarte hengst Totilas was namelijk geplaatst voor de NK indoor en Gal had, voor het geval hij de finale zou halen, een kür nodig. „Ik had twee weken de tijd”, zegt Peters, die normaal drie weken fulltime bezig is met een kür.

Het werd de meest unieke kür-muziek die Peters ooit gecomponeerd heeft. „Het rare van deze compositie is dat het mijn enige kür ooit is die niet in de maat is. Maar dat vond ik niet erg. Het gaat mij om het gevoel, en het klopte perfect. Het paard ziet er al gaaf uit, dan moet de muziek niet in de weg zitten.”

Peters tikt met zijn vingers op het bureau. Hij weet nog precies uit zijn hoofd hoe het ging. Bam-bam-bam aan het begin en ineens hoor je klik-klik. „Weet je waarom dat was? Edward had geen tijd om deze kür uitgebreid te oefenen, dus het is een ezelsbruggetje zodat hij wist wanneer hij stil moest staan om de jury te groeten.”

Het stuk is de favoriete kür van Gal geworden. „Het maakte niet uit dat het niet in de maat was”, vertelt Gal door de telefoon, „het was zó mooi. Deze kür riep emotie op en dat vind ik belangrijk. Het goede aan Joost is dat hij openstaat voor inbreng van de ruiter. Vaak kom ik zelf met een stuk muziek en dan maakt hij de rest. We vullen elkaar aan.”

Magie van de kerkklok

Peters bekijkt op YouTube de kür waarmee Gal en Totilas later in 2010 in Kentucky zelfs wereldkampioen werden. De proef die menig dressuurliefhebber nog steeds kippenvel kan bezorgen. „Ik wilde accentueren wat je ziet, dat maakt zo’n proef nog grootser. En soms doe je dat door iets simpels. Er is geen paard dat betere pirouettes draait dan Totilas, dus heb ik daar een kerkklok ondergezet. Heel simpel, maar het zorgde voor de magie.”

De liefde voor zijn vak komt ook tot uiting in de proef van Gal en zijn paard Undercover op de Spelen van 2012 in Londen. Peters: „Edward houdt van een beetje drama. Voor Undercover heb ik een Latijn-getinte kür gemaakt. Luister maar, je hoort een vrouwenstem en daarna een man. Dat heb ik zelf gezongen. En, dit weet niemand: de tekst is totale onzin. Ik zing: ‘La Undercover paardje, Edward Gallia, la Championata Mondiala.’ Vond ik leuk. Helaas is dat laatste nooit uitgekomen.” Gal erkent dat zelfs hij dat nooit gehoord heeft.

Speech van Obama

Peters’ werk varieert ook van een Armin van Buuren-kür voor Sanne Voets tot een kür met een speech van Barack Obama erin voor Daphne van Peperstraten: Yes, we can. Hoe zijn muziekstukken komend weekeinde te herkennen zijn op Jumping Amsterdam? „Je moet er meerdere gehoord hebben. Kijk naar Vincent van Gogh. Hij schilderde grijs en duister, zoals bij De Aardappeleters, maar ook kleurrijke zonnebloemen. Maar zijn werken blijven herkenbaar. Let op mijn manier van benadrukken en hoe oefeningen worden op- en afgebouwd. Ik hoop dat mensen er gevoel bij krijgen.”

    • Robert Hüsken