Meebewegen met de samenleving of zwichten voor identiteitspolitiek?

Twistgesprek Hoofdredacteur Marcel Gelauff vindt dat de NOS moet „meebewegen met de samenleving” en spreekt liever van ‘wit’ dan van ‘blank’. Trendwatcher Adjiedj Bakas vindt dat onzin. Een twistgesprek per e-mail onder leiding van

De NOS zegt liever ‘witte’ mensen in plaats van ‘blanke’ mensen. Dit advies van de taalcommissie van de NOS is door de hoofdredactie overgenomen en het leidde tot #ophef en Kamervragen (PVV). De NOS lichtte toe: de voorkeur gaat vooral uit naar wit in berichtgeving over al dan niet bestaan- de tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen. De stra- ten komen na hevige regenval bij de NOS dus niet ‘wit’ te staan.

  • Adjiedj Bakas (AB): „Ik zie het besluit om de voorkeur te geven aan ‘wit’ als het gevolg van het overwaaien van giftige Amerikaanse identiteitspolitiek. Wat me verontrust, is dat instituten als de NOS zich steevast onzeker laten maken door dergelijke puriteinse geluiden en dan overstag gaan. De calvinistische neiging tot schuldbesef hier te lande, zal hier debet aan zijn.”

  • Marcel Gelauff (MG): „Ik lees je mail met een glimlach, omdat er allerlei stellingen in staan die interessant klinken en prikkelend zijn geformuleerd, maar die toch wel een beetje een gemakzuchtige miskenning zijn van onze opdracht, ons denken en de permanente intensieve journalistieke discussie op onze redactie. ‘Blank’ roept associaties op met rein en schoon; en zwart is dat dan blijkbaar niet. Die gedachte ligt achter onze overweging. Van een verbod op het gebruiken van ‘blank’ is geen sprake. Overigens ben ik katholiek opgevoed.”

  • AB: „Nederlandse katholieken zijn net zo calvinistisch van aard als protestanten, maar dit terzijde. Begrijp ik uit je mail dat het de opdracht van de NOS is om toe te geven aan enkele oproerkraaiers en daarmee de rest van de bevolking een schuldgevoel aan te praten over het gebruik van een woord dat zonder enige racistische intentie wordt gebezigd? Is dit prudentie of toch eerder de neiging tot zelfhaat?”

  • MG: „Je vragen vallen op door een weinig open en onbevangen benadering. De NOS is een brede publieke, onafhankelijke, nieuwsorganisatie die eigen afwegingen maakt en nieuws maakt voor iedereen. Onze woordkeuze staat altijd in dienst van onze journalistieke, publieke missie. De betekenis en het gebruik van woorden evolueert. Wij zijn een deel van de samenleving waarover we berichten, dus wij bewegen mee met die samenleving.”

  • AB: „Ja, en verreweg het grootste deel van die samenleving heeft geen enkel probleem met het woord ‘blank’ … Is het niet beter om, in plaats van dit soort symboolpolitiek die niks uithaalt, echte discriminatie te benoemen? Bovendien, hoe moeten al die mensen met een tussenkleurtje worden genoemd? Ik als Hindostaan noem mijn eigen bevolkingsgroep donkerblank of brunettes. Moet dat nu beige worden?”

‘Wij zijn deel van de samenleving waarover we berichten’

Doet het ertoe hoe groepen mensen genoemd willen worden?

  • MG: „In zoverre dat je je daarin moet verdiepen. Er kunnen argumenten in zitten die nieuwe inzichten geven en die helpen in de journalistieke discussie en je uiteindelijke, vaak veel bredere, afweging. Je moet er open voor staan, maar de NOS behartigt geen deelbelangen.”

  • AB: „Dat is een lastige. Alle bevolkingsgroepen zijn daarover tot op het bot verdeeld. Indische Nederlanders willen niet als zwart worden betiteld. Veel negers ook niet. En wie is dan woordvoerder voor welke groep?”

Adjiedj, vind jij dat taal statisch is? Noem jij mensen met het syndroom van Down bijvoorbeeld nog altijd mongolen?

  • AB: „Natuurlijk is taal niet statisch. Maar veranderingen in een taal dwing je niet van boven af, zeker niet wanneer het gros van de mensen geen moeite heeft met een reeds eeuwen ingeburgerd begrip. De mensen die ‘mongool’ een naar woord vonden, kunnen zich afvragen wat erger is: als persoon met Downsyndroom ‘mongool’ genoemd worden, of na een vruchtwaterpunctie geaborteerd worden. Wat is beschaving?”

  • MG: „Ik ben het met Adjiedj eens dat je veranderingen in taal niet van boven afdwingt. Als er al iemand is die denkt dat we daar op uit zijn, is dat natuurlijk een misvatting. We discussiëren als redactie voortdurend over de woorden die we gebruiken om nieuwsfeiten te brengen en ze betekenis te geven. Om onze journalistieke taak zo goed mogelijk te vervullen.”

‘Dit is symboolpolitiek die niets uithaalt’

Adjiedj, jij gebruikt het woord ‘neger’, terwijl grote groepen mensen daar moeite mee hebben. Waarom doe je het toch?

  • AB: „Het woord ‘neger’ is afgeleid van het Spaanse en Portugese negro, wat ‘zwart’ betekent (en weer afgeleid is van het Latijnse niger). De vervanging van ‘neger’ door ‘zwarte’ was voor veel Nederlanders vooral verwarrend. Ze begrepen een tijdlang niet goed welk woord nu gepast was, en babbelden dus maar wat om de kleur heen. Sommige van mijn klanten noemen mij liefkozend hun ‘juichneger’. Dat is lief bedoeld en zo ervaar ik dat dus ook. De blanke gaat nu de neger achterna. En instituten als het NOS Journaal die identity politics omarmen, verliezen de aansluiting met de mainstreamsamenleving die uit gematigde mensen bestaat, in allerlei kleurgradaties. Marcel, kijk wat de Democraten in Amerika is overkomen. Wil je nog meer kijkers en adverteerders verliezen? Ga dan zo door. Mij ben je al kwijt. Het liefst geef ik je een aai over je bolletje om je schuldgevoel weg te strelen. Maar voor nieuws ga ik naar Twitter.”

  • MG: „Met een miljoenenpubliek is het onvermijdelijk dat er mensen zijn die het niet met je eens zijn. Maar dat kijkers en luisteraars om dit soort keuzes afhaken, herken ik niet. Het NOS Journaal van 20.00 uur is nog altijd bijna dagelijks het best bekeken tv-programma en met alles wat we doen op radio, tv en online, bereiken we meer dan 90 procent van de Nederlanders. Bereik zegt zeker niet alles, maar weet dat wij juist heel veel discussiëren over hoe we herkenbaar blijven voor ons breed samengestelde publiek. Jou, Adjiedj, zou ik toch ernstig willen aanraden je niet tot je bubbel op Twitter te beperken, maar het te zoeken in een pluriformer aanbod.”

Lees ook: Hoe het woord ‘blank’ door de jaren heen is gebruikt.
    • Merel Thie