Goederen in bewaring bij Domeinen Roerende Zaken, een dienst van het ministerie van Financiën, in Bleiswijk.

Foto’s David van Dam

Van haarspeld tot helikopter – doe maar naar Domeinen

In beslag genomen goederen Steeds meer in beslag genomen goederen belanden bij de dienst Domeinen. Daar kunnen ze lang blijven staan. Of ze worden vernietigd – al dan niet terecht.

In de hoek van een loods van Domeinen staat een groot, wit bankstel. „Waarom is dat in beslag genomen?” Harry van Embden haalt zijn schouders op. „Ik weet het niet. Ik hoor het ook niet te weten, vanwege bescherming van privacy.” Misschien heeft de politie tijdens een aanhouding een ferme indruk willen maken? „En laten zien dat misdaad niet mag lonen.”

Wat met in beslag genomen goederen moet gebeuren, is niet altijd duidelijk. Soms laat een besluit tot verkoop, vernietiging of teruggave op zich wachten. Een officier van justitie neemt een beslissing „zo snel mogelijk”, maar soms is het lastig te bepalen of de spullen later nog van pas komen in de strafzaak.

Welkom in de wereld van in beslag genomen goederen; dure auto’s en luxe motorfietsen; nagemaakte of echte merkkleding; hennepkwekerijen; containers met vliegtickets, paspoorten en kinderporno die worden versnipperd; computers en elektrische fietsen. Jaarlijks neemt de politie 400.000 goederen in beslag. De redenen daarvoor variëren; de spullen mogen niet gebruikt worden, zoals verboden vuurwapens of kinderporno; ze kunnen dienen als bewijsmateriaal; ze zijn onrechtmatig verkregen; of ze dienen, vooruitlopend op een rechtszaak, als financiële compensatie van slachtoffers.

Ongeveer de helft van de goederen wordt vrijwel direct teruggegeven aan de eigenaar, omdat justitie beslist dat het beslag niet relevant is. De andere helft bestaat uit goederen die worden geregistreerd en bewaard op politiebureaus en in ‘beslaghuizen’, en door Domeinen.

Domeinen Roerende Zaken, een dienst van het ministerie van Financiën, heeft ongeveer 70.000 goederen in bewaring, in Bleiswijk, Hoogeveen en Soesterberg. „Van haarspeld tot helikopter”, zegt Harry van Embden, adviseur bij Domeinen. En veel auto’s; jaarlijks komen er zes- tot zevenduizend binnen. „Er wordt soms gemakkelijk in beslag genomen”, zegt hij. De politie houdt een scooterrijder aan, pakt diens scooter af maar ook diens telefoon. „Waarschijnlijk voor bewijs- en waarheidsvinding. Maar die telefoon wordt vervolgens wel gedeponeerd, terwijl alleen de data op de telefoon nodig is. Omdat wij nu eenmaal bewaarder zijn en we veel opslagruimte hebben is het logisch dat gedacht wordt: doe maar naar Domeinen.”

Maar je kunt je afvragen of het echt nodig is om tuinmeubelen in beslag te nemen. Steigerpalen? Televisieschermen? „Ik zeg altijd: stel elke keer jezelf de vraag waarom het nodig is om iets in beslag te nemen en waar het toe leidt.”

Opschoonactie

Het aantal in beslag genomen goederen stijgt jaarlijks met enkele procenten. Dat is zorgelijk, vindt Van Embden. „Het uitgangspunt moet zijn: geen beslag, tenzij. Maar de praktijk is vaak anders.”

Een aantal jaar geleden organiseerden het Openbaar Ministerie en Domeinen samen een „opschoonactie” en konden enkele duizenden in beslag genomen auto’s worden verkocht, vernietigd of teruggegeven. Inmiddels liggen er weer „20 tot 30 procent” meer goederen bij Domeinen dan vijf jaar geleden. Deels door justitiële programma’s als ‘Misdaad mag niet lonen’ en afpakacties van opsporingsdiensten. Maar ook omdat er soms te snel wordt gehandeld en in beslag genomen.

Van Embden loopt langs eindeloze rijen kasten met rijbewijzen en collegekaarten, sleutels en bezems, schoenen, parfums, grasmaaiers en autoradio’s. Allemaal geregistreerd en voorzien van barcode. We wandelen van hal naar hal. Dure motorfietsen, „zo goed als nieuw”, sommige beplakt met logo’s van motorclubs, en blitse auto’s die in waarde dalen gedurende de tijd dat officieren van justitie er geen besluit over nemen. „Stel dat ik jouw Ferrari van 100.000 euro in beslag neem, en pas een paar jaar later komt er een besluit over wat we ermee moeten doen, dan is die auto nog 85.000 euro waard.”

Er staan wipkippen en buitenboordmotoren, voetbalschoenen, roulettetafels, sauna’s, porselein en computers en beeldschermen met het opschrift ‘kinderporno’.

Adequaat in beslag nemen is in de praktijk lastig. Daarnaast is het gebrek aan aandacht voor in beslag genomen goederen hinderlijk voor de betrokken burgers, de „beslagenen”, zo bleek anderhalf jaar geleden uit een rapport ‘Waar is mijn auto?’ van de Nationale Ombudsman. Die krijgt „regelmatig” klachten van mensen die niet weten wat er met hun spullen is gebeurd, zich „van het kastje naar de muur” gestuurd voelen als zij ernaar vragen bij politie, of ronduit gedupeerd zijn.

Zoals de dronken vrouw wier auto bij de aanhouding in beslag werd genomen. Een jaar later bepaalde de rechter dat zij een boete kreeg en dat zij de auto terug kon krijgen. „Tot haar verbijstering”, aldus het rapport, bleek de auto op last van het Openbaar Ministerie vernietigd „omdat de waarde van de auto niet opwoog tegen de kosten van opslag”.

De waarde van de auto woog niet op tegen de kosten van opslag

Dezelfde vrouw kreeg ook nog een boete omdat ze haar auto niet apk had laten keuren. Ze wist niet dat ze na de inbeslagname zelf het kenteken had moeten schorsen. „De snelheid en het gemak waarmee voorwerpen door justitie in beslag worden genomen staat in schril contrast met de informatie over de inbeslagname aan beslagenen”, citeert het rapport een ondervraagde advocaat.

De Ombudsman kreeg ook een brief van een man wiens auto is beslag was genomen omdat zijn zoon er zonder rijbewijs in had gereden. Een rechter bepaalde dat de man de auto terug kon krijgen, ware het niet dat deze al was verkocht of vernietigd; inclusief de persoonlijke spullen die in de auto lagen. „Nu zijn ze dus spoorloos”, aldus de brief.

Desinteresse en onderbezetting

Het ontbreekt de politie nogal eens aan kennis over het in beslag nemen, constateert de ombudsman, en ook is er „angst om dingen te missen”. Bij het Openbaar Ministerie, dat een besluit over de in beslag genomen goederen moet nemen, zou naast desinteresse ook onderbezetting een rol spelen, en een hoge werkdruk.

Aan de onvolkomenheden wordt gewerkt. „Als je eigendommen van een ander in bezit hebt, dien je er zorgvuldig mee om te gaan”, liet de politie onlangs weten, bij de resultaten van een proef met een ‘beslagloket’. Daar kunnen burgers met vragen over hun goederen terecht. Er werden in een jaar ruim drieduizend vragen gesteld, 80 procent werd binnen een week afgehandeld.

Een woordvoerder van Domeinen: „Uit de evaluatie blijkt dat gevoel ‘van het kastje naar de muur’ te worden gestuurd om spullen te traceren veelal verdwenen.”

Ook hoopt de politie de administratieve rompslomp te kunnen beperken. Nu nog moet een diender van alles wat hij in beslag neemt een kennisgeving opmaken, plus een bewijs van ontvangst. Dat wordt nog weleens vergeten, zodat de spullen zoek raken. Dat kan, via digitale weg, simpeler.

En dat een klaagschrift van een burger tegen het in beslag nemen bij de rechter geen opschortende werking heeft, zoals nu? „Het Openbaar Ministerie werkt aan een plan waarin die opschortende werking wel bestaat”, aldus de woordvoerder van Domeinen. Zodat je niet meer van een rechter te horen krijgt dat jij jouw Ferrari kunt terugkrijgen, terwijl die inmiddels is verkocht of vernietigd.

Lees ook: De burgemeester als misdaadbestrijder
    • Arjen Schreuder