Koeienfraude bezorgt Nederland imagoschade in Brussel

Landbouw

Na de pulsvisserij en de mestfraude ligt Nederland weer onder het vergrootglas van Brussel. Op het slechtst denkbare moment.

Verliest Nederland zijn Europese uitzonderingspositie, dan moet de veestapel mogelijk 10 à 20 procent kleiner worden om aan de EU-regels te voldoen.

Minister Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) wacht een kolossale taak in Brussel. Nu er opnieuw blijkt te zijn gefraudeerd door Nederlandse boeren ligt Nederland onder het vergrootglas van de Europese Commissie. Terwijl Schoutens vertrouwen in de landbouwsector wankelt, wankelt dat van Brussel in de Nederlandse regering.

De nu aan het licht gekomen registratiefraude met koeien komt op het slechts denkbare moment. Nederland onderhandelt met de Commissie over verlenging van een derogatie (uitzondering) op de nitraatrichtlijn uit 1991. Die stelt Nederlandse boeren in staat veel meer dierlijke mest uit te strooien dan boeren elders en levert een jaarlijkse besparing van 200 miljoen euro op. Het cruciale besluit wordt in april verwacht.

Lees hier het gehele onderzoek van NRC: Het Mestcomplot

Verliest Nederland zijn uitzonderingspositie, dan moet de veestapel mogelijk 10 à 20 procent kleiner om aan de EU-regels te voldoen. „Misschien wel iets meer zelfs. Nederland loopt een enorm risico”, zegt onderzoeker Frits van der Schans van het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM). Europarlementariër en melkveehouder Jan Huitema (VVD) wil niet „speculeren” over de mogelijke gevolgen van de reeks affaires, maar „de regering zal met een waterdicht verhaal moeten komen”.

Voedselveiligheid

Nederland lag al onder het vergrootglas sinds de vorig jaar door NRC onthulde mestfraude, met overschotten die illegaal op akkers terechtkwamen. Volgens een ingewijde sloeg dat bij de Commissie in „als een bom”. Het gesjoemel met het (Europese) registratiesysteem van koeien komt daar bovenop. Het raakt niet alleen de landbouw en het milieu, maar ook de Europese voedselveiligheid en de volksgezondheid. Het gaat ook om de „reputatie van Nederlandse producten en de export”, schreef minister Schouten deze week aan de Tweede Kamer.

Eerder botste Nederland al met de Commissie over de mestproductie. Voor Nederland geldt, als enig EU-land, een plafond: 172,9 miljoen kilo fosfaat per jaar. In ruil daarvoor kwam de derogatie. Maar na de afschaffing van EU-melkquota in 2015 schoot de Nederlandse productie van melk én mest omhoog. De productie schoot ook door het plafond. Samen met de Commissie stelde Den Haag een ‘fosfaatreductieplan’ op. Minister Schouten meldde deze week dat Nederland de gehele linie weer onder het plafond zit. Volgens haar zal de ontdekte fraude dat niet veranderen.

Maar dat is maar een deel van het verhaal: de Nederlandse ‘melkspurt’ is in omringende landen, zoals Frankrijk en Duitsland, niet onopgemerkt gebleven. „Nederland heeft een flinke hap uit de zuivelmarkt genomen”, zegt Van der Schans. „We beconcurreren een aantal andere landen behoorlijk.” Landen die straks meebeslissen over de Nederlandse derogatie.

Van der Schans trekt de parallel met de pulsvisserij waarmee Nederland vorige week een pijnlijke nederlaag leed. Het Europarlement stemde voor een totaalverbod op het in Nederland wijdverbreide ‘vissen met stroomstootjes’, onder meer omdat Nederland kritiek negeerde en de pulsvloot steeds uitbreidde. Dat zette kwaad bloed, vooral bij de Franse Europarlementariërs. „Dat soort emoties kunnen altijd een rol gaan spelen, ook in het landbouwdossier”, zegt Van der Schans.

Lees ook De politiek nam ’t risico, de vissers dachten dat het goed zou komen, een reconstructie van het verbod op de pulsvisserij

Minister Schouten lijkt te beseffen hoe groot de belangen zijn. Liet ze na de mestfraude de sector zelf een actieplan opstellen, nu lijkt ze te kiezen voor snoeihard sanctiebeleid. Dat is de Commissie ter ore gekomen. „De Nederlandse autoriteiten hebben de Commissie geïnformeerd dat alle boerderijen die niet aan de regels voldoen, onmiddellijk zijn geblokkeerd”, zegt een woordvoerder.