De cliffhanger is veranderd, maar er zijn nog altijd vrouwen in nood

Cliffhanger De avonturen van tv-criticus in het land van de televisieserie.

Kay Aldridge in serial The Perils of Nyoka (1942).

Met de moed der wanhoop houdt de heldin zich vast aan de overhangende rots, terwijl ze af en toe verschrikt in de richting van het ravijn blikt. Met rollende ogen verheugt de ongure achtervolger zich op het vooruitzicht dat de prooi uiteindelijk toch in zijn handen zal vallen. Maar wacht, de prins op het witte paard, die de damsel in distress zou kunnen verlossen, is in de verte ook in aantocht. Hoe gaat dit aflopen?

Een titelkaart maakt een einde aan deze cliffhanger en kondigt aan dat de volgende aflevering over twee weken in deze zelfde bioscoop te zien zal zijn! Bioscoop? Jazeker, de oorsprong van het serieformat, waarin de handeling op het spannendste moment onderbroken wordt, is te vinden in de filmfeuilletons of serials die rond 1910 begonnen. Er waren zowel Amerikaanse als Europese voorbeelden (zoals de Franse serie over de juwelendief Fantômas), maar toen de filmaanvoer uit Europa stopte ten gevolge van de Eerste Wereldoorlog moesten de Amerikaanse producenten overuren maken in de voor die gelegenheid gebouwde studio’s van Hollywood.

De eerste aflevering van de serial The Perils of Pauline.

Grote successen waren titels als The Perils of Pauline, The Exploits of Elaine en The Hazards of Helen, alle uit de periode 1914-17. Gewoonlijk stond de eerste aflevering op drie 35mm-spoelen, ongeveer een half uur, en elke volgende was een tweeakter (20 minuten). Vaak speelde het verhaal zich af in een western-ambiance want die was volop gratis voorhanden in de directe omgeving.

Gedrukte feuilletons

Strips met superhelden waren ook belangrijke bronnen voor serials. Batman, Superman, Flash Gordon, Dick Tracy, ze maakten allemaal hun debuut in bewegende beelden als held van een filmserie, waarvan de afleveringen nogal eens in matinees vertoond werden. Die avonturenseries stonden model voor de door Steven Spielberg in 1981 gecreëerde bioscoopserie rond archeoloog en superheld Indiana Jones.

De filmseries waren uiteraard ook geïnspireerd door het succes van de gedrukte feuilletons in de 19de-eeuwse dagbladen. Er is zelfs een voorbeeld bekend uit 1912 van een feuilleton, de Edison-productie What Happened to Mary?, waarvan elke maand tegelijkertijd een nieuwe aflevering verscheen in de bioscopen en in het tijdschrift McClure’s Ladies World.

Niet alleen dit voorbeeld van mediasynergie doet modern aan. Hoewel de bioscoopserie in het midden van de jaren 50 uitstierf, is de televisieserie populairder dan ooit.

De moderne tv-serie is een paradijs

Juist de mogelijkheid om talloze personages en nevenintriges op een breed canvas uit te spelen, zoals in de krantenfeuilletons en hun literaire pendanten in boekvorm door Balzac, Dickens en Zola, spreekt het huidige publiek aan. Het blijkt bereid extra te betalen voor leveranciers als Netflix, HBO of Videoland. De moderne tv-serie neemt je mee naar avontuurlijke werelden, waarin je compleet lijkt te kunnen verdwijnen. We hoeven alleen geen weken meer te wachten op een volgende aflevering, zodat de cliffhanger alleen nog betekenis heeft aan het einde van een seizoen, dat ons moet doen uitkijken naar het begin van het volgende.

Ook voor regisseurs, scenarioschrijvers en acteurs is de moderne tv-serie een paradijs. Het budget doet niet onder voor dat van een bioscoopfilm, maar er is veel meer vrijheid, zowel door de beschikbare speelduur als door de afwezigheid van beperkingen: geen door marketingwetten voorgeschreven formules, geen censuur op wat je mag zeggen en laten zien.

En toch, ook al is in de afgelopen honderd jaar de beeldtaal oneindig complexer geworden en ons vermogen om informatie op te nemen bijna logaritmisch toegenomen, de damsel in distress treffen we nog steeds veelvuldig aan. De cliffhanger van het eerste seizoen van The Handmaid’s Tale laat hoofdrolspeelster Elisabeth Moss, de grootste serie-ster van dit moment, een onzekere toekomst tegemoet gaan, letterlijk weggevoerd in onbekende richting. Het grote verschil is dat de belaagde vrouwen van 2018 geen reddende prins nodig hebben, maar zichzelf bevrijden.

The Handmaid’s Tale, gecreëerd door Bruce Miller. Seizoen 1, Videoland.

Correctie: in een eerdere versie van het verhaal stond dat ons vermogen om informatie op te nemen ‘bijna algoritmisch’ is toegenomen. Hier werd ‘logaritmisch’ bedoeld. De fout is aangepast.