Boerendochter verhult boosheid niet

Carola Schouten Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Schandalen rond kalveren en mest stellen minister Carola Schouten meteen op de proef. Ze „straalt warmte uit”, maar kan „keihard” zijn.

Carola Schouten kaartte deze week fraude aan van melkveehouders die sjoemelen met de registratie van kalveren. Foto Bart Maat/ANP

Dat de minister van Landbouw een boerendochter is, hoeft ze niet te zeggen. Het blijkt vanzelf, zoals tijdens een werkbezoek aan het melkveebedrijf van boer Albrecht Finnema (37), eind november in het Friese Warstiens. In de koeienstal zei Carola Schouten volgens de Leeuwarder Courant tegen haar Haagse medewerkers: „Je kunt gerust je hand in hun bek steken.”

Twee maanden later zegt Finnema: „Ze heeft gevoel bij wat de boerderij inhoudt. Het is een manier van leven. Dat hoef je haar niet uit te leggen.”

Haar komaf maakte dat Schouten (40) drie maanden geleden met gejuich werd onthaald als nieuwe landbouwminister. Toch ging de voorkeur van de ChristenUnie-politica eigenlijk uit naar een ander departement. Tijdens de formatie vergezelde ze partijleider Gert-Jan Segers bij de onderhandelingen met VVD, CDA en D66. In die periode werd steevast haar naam genoemd voor Sociale Zaken. Toen het Landbouw werd, was dat een verrassing en voor haarzelf teleurstellend, maar nu is Schouten een van de meest zichtbare bewindspersonen van kabinet-Rutte III. Behalve minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) is ze ook vicepremier.

Van meet af aan is het optreden van Schouten kordaat. Deze week kaartte ze een grote fraudekwestie aan binnen ‘haar’ sector, waar boeren veelvuldig sjoemelen met de registratie van kalveren om zo meer koeien te kunnen houden dan wettelijk is toegestaan. „Volstrekt onacceptabel”, oordeelt Schouten, die het „wrang” noemt dat de fraudeurs het „verpesten” voor de héle sector, terwijl er ook bedrijven zijn die het wel goed doen.

Het is het tweede schandaal in korte tijd: vlak na haar aantreden bleek uit onderzoek van NRC dat op grote schaal wordt gefraudeerd met mest. Boeren doen alsof ze mest afvoeren, terwijl ze het over hun eigen land uitrijden. Ook toen was Schouten boos – en ook toen deed ze geen moeite dat te verbergen.

In de tussentijd is Schouten in Brussel druk met het dreigende verbod op pulsvisserij. Dat zou zeer pijnlijk zijn voor de Nederlandse vissers, die op grote schaal platvis vangen met stroomstootjes. De sector hoopt dat Schouten het verbod alsnog van tafel krijgt.

Harde toon

Bij de mestfraude liet Schouten de sector zelf een plan opstellen om het bedrog te bestrijden, bij de koeienfraude was haar toon harder. Ze zei het vertrouwen in de melkveesector kwijt te zijn en besloot een proef met meer zelfregulering te stoppen.

„Ze zit erbovenop”, constateert melkveehouder Finnema tevreden. „Ze staat voor de sector en straalt warmte uit, maar als mensen er een rommeltje van maken is ze keihard”, zegt Marc Calon, voorzitter van agrarische belangenbehartiger LTO Nederland. Hij noemt Schouten „rechtdoorzee” en „niet bang”.

Ook Marjolijn Sonnema, directeur-generaal op het ministerie van LNV, vindt dat Schouten goed omgaat met de fraudezaken. „Ze zegt voortdurend tegen de sector dat ze wil samenwerken en problemen samen wil oplossen. Ze is echt op zoek naar de verbinding. Maar als er wordt gefraudeerd, of als mensen zich niet aan afspraken houden, dan heeft dat consequenties.”

Op de Grüne Woche, een grote landbouwbeurs in Berlijn, maakte Schouten afgelopen week een goede indruk. Ze is benaderbaar, klinkt het. Fris, open. Degelijk. Oprecht geïnteresseerd. Als boerendochter heeft ze veel krediet. Maar, zo waarschuwt SP-Kamerlid Frank Futselaar: „In de praktijk kan het nog tegenvallen als ze lastige beslissingen moet nemen.”

Financieel specialist

Schouten groeide op in een vrijgemaakt-gereformeerd gezin in het Brabantse Giessen. Toen ze negen was, overleed haar vader bij een ongeluk op het erf. Haar moeder bleef het melkveebedrijf runnen. Op haar achttiende ging Schouten bedrijfskunde studeren in Rotterdam. In 2011 kwam ze voor de ChristenUnie in de Tweede Kamer.

In de loop van de jaren voerde ze als Kamerlid het woord over veel Haagse dossiers, van sociale zaken tot volksgezondheid – en als financieel specialist kent ze de rijksbegroting op haar duimpje. Dat betaalde zich uit tijdens de kabinetsformatie. Zonder Schouten was de ChristenUnie vermoedelijk een stuk minder goed af geweest in het regeerakkoord. Van het ChristenUnie-duo aan tafel was zij degene die het hardst kon onderhandelen. In een portret dat NRC schreef over de fractie tijdens de formatie, zag je bovendien dat Schouten over scherpere politieke intuïtie beschikte dan partijleider Segers.

PVV-Kamerlid Dion Graus vond het „heel erg” dat Schouten de Kamer verliet, zegt hij. „Zij was echt mijn maatje. Maar ze is nog steeds mijn Carooltje en dat zal ze altijd blijven.” Graus prijst Schouten om haar stevige opstelling als minister. „Ze heeft dat meisjesachtige, dat charmante, dat lieve hoofdje. Maar met zo’n fraudezaak is ze plotseling echt de minister. Ze laat niet met haar voeten spelen, zoals wij in het zuiden zeggen.”

Met al die schandalen in haar prille ministerschap heeft Schouten geen rustige inwerkperiode. Het gevolg is dat ze meteen heel zichtbaar is, maar daar kleeft ook een risico aan, zegt D66-Kamerlid Tjeerd de Groot. „Ze moet zorgen dat ze niet steeds wordt afgeleid door al die crises en niet aan het echte werk kan beginnen.”

    • Thijs Niemantsverdriet
    • Barbara Rijlaarsdam