Vrouwen, bloemen en de witkwast

Muurgedicht

Na een strijd van jaren krijgen Berlijnse studenten hun zin: een vermeend seksistisch gedicht op hun school moet verdwijnen.

Het gedicht ‘Avenidas’ op de Alice Salomon-school in Berlijn-Hellersdorf. Foto Felipe Trueba/EPA

Na een bittere strijd, en intense publieke tekstinterpretatie, gaat de witkwast genadeloos over een gedicht van de bekroonde dichter Eugen Gomringer, dat sinds 2011 op de gevel staat van een hogeschool in Berlijn. Het gedicht, uit 1951, zou seksistisch zijn.

Het heet ‘ciudad’ (stad) en bestaat uit niet meer dan zes verschillende Spaanse woorden. Vertaald: lanen/ lanen en bloemen/ bloemen/ bloemen en vrouwen/ lanen/ lanen en vrouwen/ lanen en bloemen en vrouwen / een bewonderaar

De Boliviaans-Zwitserse Gomringer (93), die geldt als de vader van de ‘concrete poëzie’, schonk het aan de Alice-Salomon-Hochschule, nadat hij de Alice Salomon Poezië prijs had gekregen.

In 2016 eiste de studentenraad van deze opleiding voor sociaal werk dat het verwijderd zou worden. „Dit gedicht reproduceert niet alleen een klassiek patriarchale kunsttraditie, waarin vrouwen* uitsluitend de schone muzen zijn die mannen inspireren tot creatieve daden. Het herinnert ook op onaangename wijze aan de seksuele intimidatie waar vrouwen* dagelijks aan blootgesteld zijn.” Met de asterisk wordt bedoeld dat dit ook voor mensen geldt die zich niet herkennen in het man-vrouw-schema.

‘Seksisme als uithangbord’

De kwestie maakte een golf van reacties los in kranten en sociale media. Hier werd „vernietiging van een kunstwerk” bepleit. Versus: het was seksisme, waarom moet dat een uithangbord van de hogeschool zijn?

De dochter van de dichter zei dat de critici verkeerd lezen: de bewonderaar uit de laatste regel wordt niet tegenover de vrouwen (en lanen en bloemen) gesteld, maar ernaast, want er staat ‘en’. Daar werd weer tegenin gebracht dat ‘bloemen’ een symbool van vrouwelijke seksualiteit zijn, denk maar aan het woord ‘defloración’ – ontmaagding.

Besloten is nu, na een peiling onder studenten en medewerkers, dat er elke vijf jaar een nieuw gedicht op de gevel komt. Daaronder zal op een informatiebord ‘ciudad’ nog te lezen zijn, met uitleg over de controverse en de zogenoemde ‘gendertrouble’. De dichter zelf heeft verbolgen gereageerd – in dichtvorm.