Sf-schrijfster Le Guin geloofde in ‘vurige kracht van verbeelding’

Haar sciencefictionboeken, zoals de Aardzee-trilogie, gaan over macht, vrijheid en verantwoordelijkheid. De maatschappelijk betrokken Ursula K. Le Guin was ook feministe.

Ursula Le Guin in 2001, thuis in Portland. Ze was een veel bekroond schrijfster. Foto AP/ Benjamin Brink

„Ik wil iets herkennen wat ik nog nooit eerder heb gezien, en dat kan alleen in serious fantasy.” Dit citaat is van Ursula K. Le Guin, die maandag op 88-jarige leeftijd overleed, thuis in haar woonplaats Portland (Oregon). Het typeert de bekende Amerikaanse sciencefiction- en fantasy-auteur die haar leven lang geloofde in „de vurige kracht van de verbeelding”.

In het Nederlands taalgebied is Le Guin vooral bekend van haar Aardzee-trilogie (1968-1972), een epische fantasy waarin tovenaarsleerling Ged als een homerische held strijdt tegen een door hemzelf uit het dodenrijk opgeroepen schaduw. Tijdens zijn queeste wordt hij geconfronteerd met existentiële vragen over leven en dood, en hoe macht, vrijheid en verantwoordelijkheid zich tot elkaar verhouden. Die filosofische thematiek is karakteristiek voor Le Guins oeuvre dat bestaat uit zo’n twintig romans, dertien kinderboeken, twaalf dichtbundels en talrijke korte verhalen en essays.

Le Guin, geboren op 21 oktober 1929 in Berkeley (Californië) als vierde kind van antropologen Alfred L. Kro eber en Theodara Kracaw, studeerde Franse en Italiaanse literatuur in New York. Na het winnen van de Fulbright-beurs vertrok ze naar Parijs, waar ze haar echtgenoot ontmoette. Terug in Amerika wijdde ze zich aan haar schrijverschap en gezin.

Anarchisme

In 1966 verscheen haar eerste sciencefictionroman Rocannon’s World. Met het nog immer actuele The Left Hand of Darkness (1969), dat zich afspeelt op een fictieve planeet en het effect van sekse op een samenleving onderzoekt, brak ze vervolgens door. Daarna volgde The Lathe of Heaven (1971), en The Disposessed (1974), een ambiguous utopia zoals de veelzeggende ondertitel luidt: een ideeënroman die leunt op het Chinese taoïsme, existentialisme en anarchisme van Peter Kropotkin (1842-1921). Deze boeken, maar ook haar essays, getuigen van Le Guins maatschappelijke betrokkenheid. Ze was feminist – „women are a very recent invention”, schreef ze begin jaren negentig – en pleitte voor compassie en de bereidheid tot verandering onder het motto dat „geen idee duurzaam is”.

Le Guin is beïnvloed door auteurs als Jorge Luis Borges, Tolkien en Virginia Woolf. Van laatstgenoemde leerde ze hoe belangrijk het ritme van de taal is. Behalve avontuur, plot en moraliteit, is de taal dan ook altijd haar leidraad geweest in haar schrijverschap. De magie en macht van taal, in positieve en negatieve zin, is niet voor niets het onderwerp van haar young adult-trilogie Annals of the Western Shore (2004-2007).

Veelvuldig bekroond

Le Guins werk is veelvuldig bekroond, onder andere met de Locus-, Nebula- en Hugo Awards, de belangrijkste prijzen binnen het sciencefiction- en fantasy-genre, waarvoor ze meer erkenning wilde. „Realisme is een rijk genre, dat ons veel geweldige fictie heeft gebracht en brengt”, zei ze in 2016 in The Guardian, „maar door dat ene genre als literaire kwaliteitsstandaard te beschouwen, laten we onterecht veel buiten beschouwing.” Le Guin zelf kreeg wel die waardering. In 2014 ontving ze de ‘Medal for distinguished contribution to American Letters’.

Onze sterfelijkheid was voor Le Guin een gegeven. „Het eigen zelf is onze kwelling, onze rijkdom, ons menszijn, en, het is niet blijvend. Het verandert; het gaat voorbij, een golf op de zee”, schreef ze in de Aardzee-trilogie.

In een eerdere versie van dit artikel is sprake van de ‘Medal for distinguished contribution for American Letters’. Dit is veranderd naar de juiste naam: ‘Medal for distinguished contribution to American Letters’.
    • Mirjam Noorduijn