Turkse tanks aan de grens met Syrië.

Ozan Kose/AFP

Russische dubbelslag aan het Turks-Syrische front

Operatie Olijftak Het Turkse leger valt Afrin aan. Dreigt daarna een confrontatie met de VS?

Opnieuw lijkt Rusland in belangrijke mate de koers van de oorlog in Syrië te bepalen. Door Turkije en de Koerdische militie YPG tegen elkaar uit te spelen, probeert Moskou een dubbelslag te slaan. Rusland gebruikt het Turkse offensief om de autonome enclave Afrin – in handen van de YPG – onder controle van het regime te brengen. Daarnaast dreigt Operatie Olijftak te leiden tot een confrontatie tussen de NAVO-bondgenoten Amerika en Turkije.

In aanloop naar het offensief gaf Rusland het bestuur van Afrin de keuze: draag de controle over aan het regime, anders valt Turkije aan. Dat vertelden leiders van de YPG, en zijn politieke tak PYD, tegen Koerdische en internationale media. Het bestuur van Afrin zou bereid zijn geweest Syrische vlaggen te hijsen boven het district, en een beperkt aantal regeringstroepen toe te laten. Maar het regime eiste de volledige controle en de ontwapening van alle YPG-strijders.

Het stadje Afrin in het noorden van Syrië. Ahmad Shafia Bilal/AFP

Turkse slagers en Syrische slagers

„We zeiden tegen hen: ‘we zullen ons volk niet redden van de Turkse slagers door ze uit te leveren aan de Syrische en Iraanse slagers’”, aldus Nobahar Musrafa, een hoge functionaris van de PYD, tegen Bloomberg.

De YPG in Afrin waande zich beschermd door Rusland, waarmee het goede relaties onderhield. Maar Moskou besloot toch het luchtruim boven Afrin open te stellen voor de Turkse luchtmacht. Rusland geeft niet toe dat het instemde met de aanval. In plaats daarvan geeft het Amerika de schuld. „Unilaterale acties van de VS hebben Turkije woedend gemaakt”, zei minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov, verwijzend naar het Amerikaanse plan voor de oprichting van een politiemacht, waarbij een grote rol is weggelegd voor de YPG.

De YPG is razend over de koerswijziging. „We hadden bepaalde afspraken met Rusland”, zei Sipan Hemo, opperbevelhebber van de YPG, tegen het Koerdische persbureau ANHA. „Maar Rusland heeft die plotseling geschonden en ons verraden.” De Koerden vrezen dat het verlies van Afrin het begin van het einde is voor hun autonome regio in Syrië.

Turkije zegt dat het doel van de operatie is een veiligheidszone te creëren, 130 kilometer lang en 30 kilometer breed, langs de Turkse-Syrische grens. President Erdogan dreigt na de inname van Afrin met een aanval op Manbij, een grotere, overwegend Arabische stad, die de YPG vorig jaar veroverde op IS. De YPG wordt in Manbij beschermd door de Amerikanen.

Een vader en dochter omhelzen elkaar in de Zuid-Turkse stad Kilis nadat een raket afgevuurd vanuit Syrië hun huis geraakt heeft.
Bulent Kilic/AFP
Turkse troepen rukken op naar de Syrische grens, eerder deze week.
Bulent Kilic/AFP
Turkse militairen in de provincie Hatay, aan de grens met Syrië.

Foto Sedat Suna/EPA

Als Erdogan zijn dreigement uitvoert, moeten de VS besluiten of ze hun Koerdische bondgenoten in de steek laten of een militaire confrontatie met NAVO-partner Turkije riskeren. De Amerikanen reageren tot dusverre terughoudend op de Turkse operatie omdat ze Afrin niet beschouwen als hun operatiegebied. Maar dat geldt wel voor het gebied ten oosten van de Eufraat, dat de YPG met Amerikaanse steun heeft veroverd.

Het gaat om zo’n 25 procent van Syrië, waar de helft van ’s lands gas- en olievelden liggen, veel van de beste landbouwgrond, en de Tabqa-dam, die van groot belang is voor de energievoorziening. Omdat Manbij ten westen van de Eufraat ligt, en overwegend Arabisch is, vindt Turkije dat de YPG daar moet vertrekken. De regering van president Obama „brak zijn belofte om Manbij terug te geven aan zijn rechtmatige eigenaren”, zei Erdogan woensdag.

Ondertussen probeert het regime de sympathie van de YPG te winnen door het vervoer van troepen naar Afrin toe te staan via zijn gebied. De VS proberen verplaatsing van YPG-strijders vanuit het noordoosten te voorkomen, en tegelijkertijd Turkije tegemoet te komen. „Als YPG-strijders militaire operaties uitvoeren die niet zijn gericht tegen IS, zullen ze geen steun hebben van de coalitie”, zei een woordvoerder van het Pentagon tegen de Turkse krant Sabah.

Koerdische strijders in Hasaka in het noorden van Syrië.Rodi Said/Reuters