Poëtische reisverhalen van tekenaar Cosey

Strips De Zwitserse tekenaar Cosey is eregast van het internationale stripfestival in Angoulême, dat deze week begint. Cosey is bekend van de stripserie Jonathan.

Tekeningen uit de stripreeks Jonathan van Cosey

Weinig striptekenaars hebben zo’n eigenzinnig en herkenbaar oeuvre als de Zwitser Bernard Cosendai, die sinds 1975 zijn dromerige werk publiceert onder de naam Cosey. Dit jaar is hij eregast van het internationale stripfestival in Angoulême, nadat hem vorig jaar de Grote Prijs werd toegekend. Met 220.000 bezoekers en 2.000 aanwezige stripauteurs is het festival het grootste van Europa. De strips van Cosey zijn ingetogen, op het trage af. Zijn poëtische stripreeks Jonathan en het tweeluik Op zoek naar Peter Pan behoren tot de moderne klassiekers in de strip.

Cosey (1950) begon zijn loopbaan als reclametekenaar en werd door landgenoot en stripauteur Derib aangespoord om zich in het beeldverhaal te verdiepen. Wie het werk van beide tekenaars naast elkaar legt ziet frappante overeenkomsten. Deribs succesreeks Buddy Longway en Jonathan van Cosey stralen rust uit en in hun werk neemt de natuur een belangrijke plaats in. De elementen en seizoenen gedragen zich haast als personages; ze zijn niet zelden verantwoordelijk voor de loop van de verhalen.

Van de serie Jonathan verschenen zestien albums, in een tijdspanne van 36 jaar. De verhalen, met titels als En de bergen zullen voor je zingen, De blauwe verten tussen de wolken en Hij die de rivieren naar de zee leidt, zijn ronduit poëtisch en hebben een mystieke, oosterse inslag. De verhalen spelen voornamelijk op de besneeuwde bergflanken van Tibet, waar Jonathan, een Zwitser met de uiterlijke kenmerken van Cosey zelf, altijd onderweg is.

In deze verhalen laat Cosey zien dat hij over de gave beschikt om met een enkele lijn een bergketen of rivierbedding uit te beelden. Cosey heeft een zwierige hand, die in combinatie met een scherp oog voor detail zorgt voor prachtige natuurscènes.

Of het nu gaat om gerechtigheid, het vergaren van kennis en inzicht of hulp aan mensen in nood; de kern van de verhalen is steeds een zoektocht. Jonathans ondernemingen worden bemoeilijkt door de politieke situatie; de vrijheidsstrijd van de Tibetanen en de onderdrukking door China. Cosey gebruikt deze omstandigheid als spannend gegeven, de avonturen zijn niet werkelijk geëngageerd. Gewonde Chinezen worden evengoed door Jonathan geholpen.

Het centrale thema in het werk van Cosey is reizen. De reis als gegeven stelt Cosey in staat om zijn verhalen als een min of meer logische reeks gebeurtenissen op te voeren. Niets is absoluut, de lezer wordt op het spoor gezet van een ervaring of een deugd. Zo is Jonathan bijvoorbeeld door de lokale bevolking opgenomen omdat hij laat zien uit het juiste hout gesneden te zijn. Hij is te vertrouwen.

Hoogtepunt in Coseys oeuvre is Op zoek naar Peter Pan uit 1984, een schitterend, gelaagd verhaal dat zich afspeelt in het Zwitserland van de jaren dertig. Met dat album verlaat Cosey voor het eerst de bergen van Nepal en het personage van Jonathan. Toch blijft hij dichtbij zichzelf. In een interview zei hij daarover: „Het verhaal speelt in het district Wallis, in het zuidwesten van Zwitserland, waar we in mijn kinderjaren op vakantie gingen. Ook bij het hoofdpersonage, schrijver Melvin Woodworth, kon ik putten uit mijn eigen ervaringen als auteur.” Het toegankelijke verhaal zorgt voor een definitieve doorbraak, met internationale erkenning en prijzen als gevolg.

In Op zoek naar Peter Pan trekt een schrijver zich terug in een Zwitsers dorp om inspiratie op te doen voor zijn volgende roman. Daarnaast hoopt hij sporen te vinden van zijn overleden halfbroer die in het dorp als hotelpianist werkte. Intussen wordt het dorp bedreigd door een gletsjer. Gaandeweg het verhaal vallen steeds meer puzzelstukjes op zijn plaats over zijn halfbroer, maar ook over een mysterieuze vrouw die 's nachts diens pianomuziek speelt.

Afgelopen week verscheen het op zichzelf staande album Calypso, zijn elfde sinds Peter Pan. Opnieuw is het een verhaal dat stapvoets gaat, maar dit keer kost het moeite de aandacht erbij te houden. Dat geldt niet voor de ontknoping: als die zich aandient, gaat het ineens allemaal heel snel.

Calypso is de naam van een speelfilm uit vervlogen tijden. De ster van de film is de inmiddels bejaarde Georgina Gould, die in een Zwitserse privékliniek verblijft om haar verslavingen het hoofd te bieden. Vijftig jaar daarvoor woonde ze ook in de streek en was ze verliefd op Gus Muveran, een werfarbeider. Zij ontmoeten elkaar weer en als Georgette zich laat ontvallen dat ze naar New York wil, weet Gus wat hem te doen staat: nog één keer met zijn grote liefde de oversteek wagen.

Het verhaal is lichtvoetig en bedient zich van een milde dramatiek. Maar het is eendimensionaal en wijkt duidelijk af van Jonathan en zijn one shots (zelfstandige albums), waarin de mystieke duiding voor verfijning zorgt. Calypso is niet meer dan een avonturenverhaal met een slappe spanningsboog.

Cosey heeft ervoor gekozen om het album in zwart-wit uit te werken, zonder grijstinten. Ook die keuze pakt niet voordelig uit en levert vreemde composities op. Enorme schaduwpartijen absorberen de personages die alleen nog uit hoofden en handen bestaan. De rigoureuze aanpak gaat ook ten koste van de dieptesuggestie: dan dwarrelen mensen en objecten rond, en zijn de taferelen een ratjetoe.

In Angoulême is een grote overzichtstentoonstelling van Cosey te zien, met werk uit de afgelopen veertig jaar. De aandacht zal daar vooral uitgaan naar Jonathan en de graphic novels die Cosey vanaf de jaren tachtig tekende. Daar zal blijken dat Calypso slechts een kleine zwakke schakel is in een verder indrukwekkend en weergaloos oeuvre.

Cosey: Calypso. Uitgeverij Blloan, €22,50. Stripfestival Angoulême: 25 t/m 28 januari. Inl: bdangouleme.com
    • Stefan Nieuwenhuis