De nieuwe Chinese zijderoute: een zegen voor vrijhandel of vloek voor de democratie?

Davos 2018 China investeert fors in infrastructurele verbindingen met de rest van de wereld – ook met Europa. Eurazië als eenheid, hoe zou dat eruit zien?

Werk aan de Chinese 'nieuwe zijderoute' in Haripur, Pakistan. Foto Aqeel Ahmed/AP

In afwachting van de America First-speech van president Trump op het World Economic Forum (WEF) in Davos op vrijdag, is de verleiding groot om vooral bezorgd te kijken naar wat er aan de andere kant van Atlantische Oceaan gebeurt. Maar in Zwitserland gaat de blik vandaag juist naar het oosten, en dan vooral naar het Chinese megaproject Belt and Road Initiative.

Dat initiatief moet in de komende decennia een ‘nieuwe zijderoute’ over land en zee uit de grond stampen. Bijna 1.000 miljard euro moet worden geïnvesteerd om in zo’n zestig landen bruggen, wegen, spoorlijnen, havens en luchthavens te verbeteren zodat handelsstromen tussen China en de rest van Azië, Europa en zelfs Oost-Afrika veel soepeler kunnen verlopen. Zeker nu de Verenigde Staten zich isoleren, kan dit enorme gevolgen hebben – ook voor Europa.

Lees ook: Xi wil van China het belangrijkste land ter wereld maken

Euraziatische samenwerking

In verschillende paneldiscussies wordt gesproken over ‘Euraziatische samenwerking’ die mogelijk het gevolg gaat zijn van de betere verbindingen. Op termijn zou Eurazië als samenwerkingsregio misschien wel een veel grotere rol kunnen spelen op het wereldtoneel, niet alleen economisch maar ook politiek. Eurazië als eenheid, hoe zou dat eruit zien? Nu traditionele bondgenootschappen onder druk staan, ziet China zijn kans schoon om zijn invloed te vergoten. Niet voor niets hield de Chinese president Xi Jinping vorig jaar in Davos een speech waarin hij zich opwierp als de beschermer van de wereldwijde vrijhandel.

De nieuwe zijderoute loopt tot aan de haven van Rotterdam en zorgt vooral in Azië al voor enorme investeringen en groei. „We zien nu al dat er miljardeninvesteringen worden gedaan in luchthavens, zeehavens”, zegt Shahid Khaqan Abbasi, de premier van Pakistan, in een paneldiscussie. „De nieuwe zijderoute heeft nu al enorme impact op onze economie.”

Lees ook: De nieuwe Chinese zijderoute is van staal

Ook in Rusland zijn de gevolgen van het Chinese initiatief al tastbaar, vertelt Kirill Dmitriev, de directeur van RDIF, een groot investeringsfonds met nauwe banden met het Kremlin. „Onlangs is de eerste spoorbrug tussen China en Rusland opengegaan.” Rusland werkt ook aan een Euraziatische Economische Unie, waar vooral ex-Sovjetstaten bij betrokken zijn. „Daar verwachten we veel van”, aldus Dmitriev. Naast China sorteert dus ook Rusland voor op een grote politieke rol in de nieuwe economische (en straks misschien wel politieke) entiteit Eurazië. Dmitriev zegt dat hij hoopt dat de Chinese munt renminbi daarin een belangrijke rol gaat spelen.

Globalisering op z’n Chinees

Maar globalisering op z’n Chinees of Russisch is waarschijnlijk wel wat anders dan de integratie van wereldhandel die wordt geleid door de VSen Europa. Al langer zijn er in Europa zorgen dat een door China gedomineerde wereld grote gevolgen gaat hebben voor zaken als democratie en persoonlijke vrijheid. Maar die zorgen komen in de openbare discussie over het onderwerp amper aan bod.

De Singaporese minister Chan Chun Sing vertegenwoordigt het standpunt dat al decennia de consensus is in Davos: dat meer handel vrijwel altijd beter is. „De nieuwe zijderoute zorgt voor veel meer en veel betere verbindingen. Meer verbindingen betekent meer wederzijdse afhankelijkheid, en dat betekent dat de kans op conflicten juist afneemt. Ik ben optimistisch.”

Jin Liqun, de baas van de door China gedomineerde Aziatische investeringsbank voor infrastructuur AIIB, deelt dat optimisme. „De nieuwe zijderoute is juist ook een enorme kans voor Europese handel, welvaart en vooruitgang. Dat zou toch een deel van de zorgen moeten wegnemen.”

Volg ook het NRC-slowblog over Davos

De Chinese ‘nieuwe zijderoute’, waarvan de officiele naam ‘Eén Gordel, Eén Weg’ luidt.

Graphic Studio NRC

    • Wouter van Noort