Opinie

    • Arjen Fortuin

Beschamend hoe mensen en instanties omgaan met vermissingszaken

Zap De aflevering van Medialogica over de vermissing van de broertjes Ruben en Julian is verplichte kost voor alle opleidingen journalistiek in Nederland.

Heel Holland Zoekt: De vermissing van de broertjes Ruben en Julian (Argos TV – Medialogica, HUMAN)

De twee jongens staan bovenaan een heuvel in een besneeuwd bos. Ruben telt af, maar Julian blijft staan. Dan wordt er toch vrolijk naar beneden gerend en is het filmpje afgelopen. Ze komen hard bij je binnen, de eerste beelden van Heel Holland Zoekt (HUMAN). Deze Ruben en Julian werden in mei 2013 na twee weken vermissing dood gevonden – vermoord door hun vader, die ook zichzelf ombracht. Het was een misdaad die, zoals dat heet, ‘heel Nederland in zijn greep hield’ – net als de vermissing van de Utrechtse Anne Faber vorig jaar.

De vermissing van Ruben en Julian was misschien wel de eerste waarbij, aangejaagd door sociale media, burgers massaal te hulp schoten. Dat had niet alleen maar voordelen, laat Heel Holland Zoekt (deel van de reeks Medialogica) zien. De hoeveelheid mensen en instanties die tijdens en na de zoektocht naar de kinderen over de schreef is gegaan is even verbijsterend als schandalig.

Het is zo veel, dat je niet weet waar te beginnen. Misschien bij de goedhartigen zonder gevoel voor proportie. Zoals de vrouw die, nadat ze ‘een soort visioen’ voor haar geestesoog had gezien, zoektochten mee opzette. Toen alles eenmaal voorbij was, toonde ze zich teleurgesteld dat ze niet op de begrafenis van de kinderen mocht komen.

Erger waren de daden van sommige journalisten. Hoe de moeder van Ruben en Julian werd platgebeld, nog maandenlang. De man die bij haar in de tuin stond. De AD-verslaggever die de straat waar zij woonde in de krant zette omdat er ‘een enorme honger naar informatie’ was. Er moest een beest gevoed, er moest geld worden verdiend. Dus werd er live uitgezonden bij een meertje waar duikers bezig waren.

Toen (elders) de lichamen gevonden waren, huurde het ANP een helikopter om achter de politieversperring te filmen. De NOS deed dat niet, maar gebruikte wel een vanuit de helikopter gemaakte ANP-foto. De redenering die je weerhoudt van het huren van een helikopter leidt er volgens mij toe dat je de foto’s uit andermans heli óók links laat liggen.

Niet alleen journalisten waren de weg kwijt. De inspectie Jeugdzorg openbaarde een rapport met persoonlijke informatie over de familie. Dat deed men ‘omdat heel Nederland heeft meegeleefd’, zo zei men tegen de moeder. Dat medeleven ergens recht op geeft, is een gruwelijke misvatting. De politie praatte bij verschillende gelegenheden haar mond voorbij en SBS maakte een documentaire waarin de agent die tijdens de vermissing dagelijks contact had met de moeder, daar gemoedelijk over babbelde. Hoe bestáát het?

Nog iets: een militair verklaarde dat er ’s nachts naar de jongens was gezocht, hoewel men wist dat dat zinloos was – maar men ‘voelde de media in de nek’. Later werd het de militair door de politie verboden nog met de makers van Heel Holland Zoekt te praten.

Deze aflevering van Medialogica is verplichte kost voor alle opleidingen journalistiek in Nederland. Redacties kunnen de uitzending gebruiken om een lijstje te maken van do’s en vooral don’ts bij dit soort vermissingszaken. Kennelijk is dat nodig. En dan moeten wij journalisten ook nog de moed hebben ons aan onze voornemens te houden als de helikopter van de concurrent voorbij vliegt.

Wat betreft jeugdzorg, de politie en andere publieke instellingen die losjes zijn omgesprongen met de privacy van burgers die aan hen waren toevertrouwd: je kunt alleen maar hopen dat men zich daar na het zien van Heel Holland Zoekt de ogen uit de kop schaamt.

    • Arjen Fortuin