Als de Elfstedentocht lukt, moet Culturele Hoofdstad ook goed gaan

De voorbereidingen Bereikbaarheid, veiligheid en gastvrijheid: dat zijn de grote thema’s voor de organisatie van Culturele Hoofdstad. Want straks komen er 4 miljoen bezoekers. „Er zullen nog wat vluchtheuvels verdwijnen.”

The Tall Ships Races, een van de projecten van Leeuwarden-Fryslân 2018 Foto The Tall Ships Races

Het kon hard gaan vriezen. Dan zou het openingsweekend worden uitgesteld. De Elfstedentocht gaat altijd voor. Zelfs vóór Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa in 2018.

Het kon ook gewoon koud worden. Daarvoor stonden er tweets klaar om te worden verstuurd: ‘Kleed je warm aan’. Of: ‘Dit zijn de evenementen die binnen plaats vinden.’ Gevolgd door een overzicht.

En, voor als het zou gaan regenen, waren er de dozen vol regenponcho’s-met-opdruk. Kwestie van ervaring: gratis poncho’s zijn ook altijd beschikbaar voor mogelijk regenachtige luchtmachtdagen van de vliegbasis.

Want ja, druk gaat het zeker worden dit weekend (weersverwachting: zeven graden, droog) en hopelijk het hele jaar. Maar ook daar is ervaring mee, al kan het wel eens misgaan. Nou ja, een beetje dan. In 2016 moest voor de succesvolle Alma Tadema-tentoonstelling in het Fries Museum onverwacht de waterleiding worden verbreed: er kwam meer publiek dan voorzien, die allemaal een kopje koffie wilden en het toilet bezochten. En precies dát aspect – „Ook de wc’s kunnen de drukte voor Leeuwarden Culturele Hoofdstad niet aan” – haalde het NOS-journaal.

Lees ook: Culturele Hoofdstad moet investering in toekomst Friesland zijn

Dat zal niet snel weer gebeuren. Dit weekend, maar ook de overige maanden van het culturele jaar kunnen bezoekers die moeten plassen terecht bij horeca en winkels met een Iepen Húske-affiche voor het raam. Dat is Fries voor ‘open wc’, Pee for Free staat erbij. Het initiatief valt onder het hoofdstuk ‘gastvrijheid (hospitality)’ van de organisatie, een al bijna even belangrijk thema als ‘bereikbaarheid’ – in 2016 is een ‘bereikbaarheidsplan’ opgesteld – en ‘orde & veiligheid’.

4 miljoen bezoeken

Het is allemaal nodig omdat Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad het komende jaar 1,4 miljoen overnachtingen verwacht, samen goed voor vier miljoen bezoeken (gemiddeld drie per persoon). Over die cijfers was vorig jaar nog wat gesteggel: er zouden toch vier miljoen bezoekers komen, „Leeuwarden 2018 attracts four million visitors” stond in 2013 in het bidbook voor de Europese Commissie. Maar de gemoederen daarover zijn bedaard: het wordt hoe dan ook druk.

En Leeuwarden is er klaar voor. „Leeuwarden & Friesland: the heart of Europe” en „Holländischer geht’s nicht!” heet het in de brochures die het afgelopen jaar zijn uitgedeeld op internationale reisbeurzen. Buitenlandse bezoekers worden met name verwacht uit Duitsland, België, Engeland en Scandinavië. Zij zullen waarschijnlijk komen voor meerdaagse trips (Eleven Cities-Tour, Friesland Highlight-Tour) en/of voor de blockbusters, waarvan de grootste plaatsvindt in het weekend van 17 tot 19 augustus: The Giants, metershoge, vanuit kraanwagens tot leven gebrachte poppen van het Franse straattheater Royal de Luxe.

De Franse acteurs en ruiters Manolo en Camille vormen Théâtre du Centaure. Zij spelen mee in de voorstelling De Stormruiter, vanaf 6 september te zien. In 2014 werkten ze mee aan Faderpaard, hier op de foto. Foto De Stormruiter

Ter voorbereiding daarvan reisden zomer vorig jaar 26 Friese ambtenaren af naar Le Havre: medewerkers van de organisatie, de gemeente, de politie en de brandweer wilden weten hoe ze dáár omgingen met pakweg 600.000 bezoekers voor The Giants. „We willen on the spot zien wat de voorstelling betekent voor Leeuwarden. Hoe beveilig je de massa en de poppen?”, legde Hedzer Klarenbeek van de gemeente daags tevoren uit aan de Leeuwarder Courant. Eerder werden zulke voorbereidende bezoeken ook afgelegd voor The Passion (2017 in Leeuwarden, 16.000 bezoekers op één dag) en Serious Request (2013, bijna 500.000 bezoekers verdeeld over vijf dagen).

De route van de reuzepoppen is nog geheim, maar wie de afgelopen maanden oplette kon al wel wat conclusies trekken. Hier en daar werden bomen extra gesnoeid en ook zijn er lantaarnpalen verplaatst. In het weekend zelf „zullen nog wat vluchtheuvels moeten verdwijnen”, zei cultuurwethouder Sjoerd Feitsma onlangs op een ‘bijpraatzitting’ tegen de gemeenteraad. Maar dat is niet erg: auto’s worden dat weekend toch niet toegelaten in het centrum. Net zomin overigens als aanstaande zaterdag: vanaf vier uur ’s middags gaat de binnenstad dicht voor gemotoriseerd verkeer, auto’s kunnen terecht in de parkeergarages aan de rand van de binnenstad.

Veiligheidsanalyse

En als daar niet genoeg plek is? Bij de luchtmachtdagen (280.000 bezoekers in 2016, verdeeld over twee dagen) wordt om extra parkeerplekken te creëren vaak een stuk snelweg afgezet. De weg wordt daar dan tijdelijk tweebaans, over de vluchtstrook rijdt een pendelbus. Iets dergelijks kan ook worden gedaan bij The Giants. Verantwoordelijk ‘binnenstadsmanager’ Hayo Galema: „Je bent bij ons in relatief weinig tijd van het weiland in de historische binnenstad.”

Net als voor The Passion (er waren net aanslagen geweest in Londen, St. Petersburg en Stockholm) is ook voor The Giants een veiligheidsanalyse gemaakt: wat zijn de aanlooproutes, waar moeten blokkades komen in de vorm van betonblokken en vrachtauto’s. Er ligt een draaiboek klaar met alle te nemen maatregelen, zoals dat ook elk jaar opnieuw gemaakt wordt voor de Elfstedentocht.

De laatste keer dat die werd gehouden was in 1997, er stonden 1,5 miljoen toeschouwers langs de route, alle hotels in Leeuwarden waren in één dag uitverkocht, 9 miljoen mensen volgden de tocht op tv. En nee, die bezoekers zouden er niet meer bij hebben gepast in het openingsweekend van het culturele jaar. Overal in het centrum staan straks stellages opgesteld, waar voorproefjes worden gegeven van het culturele jaarprogramma. Op de drie grootste pleinen treden koren en orkesten op onder nagebouwde, metershoge kerktorens.

Wat dit weekend wél zal doen denken aan de Elfstedentocht: de opening wordt live uitgezonden op tv. Directeur Tjeerd van Bekkum van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad liet de bevestiging op zijn telefoon trots zien, toen hij vorig najaar werd geïnterviewd door de Leeuwarder Courant: „Kijk, hier. Op 14 september kreeg ik een berichtje van de NPO. ‘We gaan het doen’, staat erin.” De uitzending is om half tien, meteen na Wie Is De Mol.

    • Gretha Pama