Foto Merlijn Doomernik

Zij distilleert uit een boodschappenlijstje een persoonlijkheid

Handschrift Jeannine Klementschitsch is grafoloog. Volgens haar weerspiegelt ons handschrift onze persoonlijkheid. „Iedereen laat een indruk achter, door een oogopslag of handdruk. Een handschrift doet hetzelfde.”

Over grafologie bestaan wat misverstanden. Bijvoorbeeld dat een grafoloog een soort helderziende is, die met één blik op de dwarsstreep van een t of het puntje op de i een persoonlijkheid kan ontrafelen. Of iemand die dreigbrieven en valse handtekeningen bestudeert. Dat eerste is te kort door de bocht, zegt Jeannine Klementschitsch (1951). Dat laatste is het werk van de forensisch schriftexpert – een totaal ander vakgebied.

We zitten aan de keukentafel. De verwarming is kapot dus knappert het haardvuur. Door haar bril tuurt Klementschitsch naar een onleesbare krabbel – niet wetend dat die van de Russische president Vladimir Poetin is. Hoewel je handtekeningen als visitekaartjes kunt beschouwen zijn ze alleen goed te interpreteren in combinatie met tekst, zegt ze. „Dus tja, wat zal ik hier eens over zeggen… Je kunt absoluut geen naam ontwaren. Dat zou kunnen betekenen dat deze persoon zó zelfverzekerd is, dat-ie dat niet belangrijk vindt.” Over de hoekige hanenpoten van Donald Trump: „Verschrikkelijk heftig aanwezig. Hier zit flink wat agressie in.”

Boven: de handtekening van Donald Trump. Onder: de handtekening van Vladimir Poetin.
Foto’s Wikipedia

De grafologie is, in de woorden van de Nederlandse Orde van Grafologen, „een waardevol instrument dat de karakterstructuur van het individu onderzoekt en beschrijft door middel van analyse van het handschrift”. Tot in de jaren zestig werd de methode onderwezen binnen de studie psychologie, inmiddels wordt het tot de pseudowetenschappen gerekend. Wie nu grafoloog wil worden, kan bij de Orde van Grafologen een vierjarige opleiding volgen. Handschriftanalyse wordt soms nog toegepast bij personeelsselectie, en het zou in opdracht van koningin Juliana zelfs zijn gebruikt om huwelijkskandidaten voor de prinsessen te screenen.

Bij het grafologisch bureau van Jeannine Klementschitsch melden zich mensen met allerlei levensvragen. Mensen die telkens vastlopen, of twijfelen over een studiekeuze of nieuwe baan. „Samen met iemand ga ik, op basis van met de hand geschreven teksten, in gesprek over hoe diegene een verandering kan inzetten, of juist kan accepteren dat dingen zijn zoals ze zijn.”

Ze vergelijkt de grafologie graag met kijken naar een schilderij. Eerst zijn het de kleur, de compositie, beweging en vorm die opvallen. Pas later dringen de details door. Een grafoloog vraagt zich af: hoe werkt de maker? Met grote gebaren of juist precies? Ruw of fijn? Versierd, rond of met strakke lijnen? Het handschrift is een „onbewust zelfportret”. Haar analyses zijn altijd „een persoonlijke ontmoeting met de ander”. „Iedereen laat een indruk achter, door een oogopslag of handdruk. Een handschrift doet in feite hetzelfde.”

Schrijven helpt de ontwikkeling van ons denken. Schrijven is hersenschrift.

Het waren de kunstenaars die haar in het vak deden belanden. Tijdens haar studie kunstgeschiedenis werd ze gegrepen door hun handschriften en vroeg ze zich af of er een verband was tussen iemands manier van schrijven en artistieke expressie. Aan die vraag wijdde ze een hoofdstuk in haar boek Grafologie - Aan de hand van het schrift het karakter in de vingers, dat in 2009 verscheen en sindsdien als standaardwerk beschouwd wordt. Al bladerend wijst ze op geschreven teksten van onder anderen kunstschilder Anton Heyboer. „Fantastisch: hij verbindt álles, maar laat niets van zichzelf zien.”

Hoe werkt een handschriftanalyse?

„Het doel is het maken van een inschatting van de manier waarop iemands individuele eigenschappen in verschillende situaties tot uiting komen. Als ik analyses doe voor mijn coaching, vraag ik altijd om kladjes uit de prullenbak. Of boodschappenlijstjes – de inhoud doet er niet toe, zolang het maar ontspannen geschreven is. Ook vraag ik iemand uit de losse pols een stuk te schrijven. Daarmee ga ik kneden, maak ik een beeldhouwwerk van die persoon.”

Een pagina met handgeschreven tekst van Jeannine Klementschitsch, uit haar handboek voor grafologen. „Mijn schrift vliegt alle kanten op, in deze brieven schrijf ik op mijn allernetst.”. Foto archief Jeannine Klementschitsch

Het maken van een analyse, zo beschrijft Klementschitsch in haar boek, begint met een eerste indruk. Is een schrift eenvoudig of gecompliceerd, uit elkaar getrokken of op elkaar gepropt, ontbreken er letters? Aan de hand van specifieke kenmerken – globaal te verdelen in ruimte, beweging en vorm – gaat een grafoloog vervolgens de diepte in. „De ruimte geeft aan hoe de omgeving ervaren wordt en hoe stevig de schrijver daarin staat, de beweging welke gevoelens een rol spelen, en de vorm hoe de schrijver wil overkomen op anderen.” Grafologie zou zo inzicht geven in onder meer de manier van denken, zelfvertrouwen, wilskracht, ambitie, enthousiasme en stabiliteit.

U heeft enkele jaren voor een groot werving- en selectiebureau gewerkt. Wat deed u daar?

„Ebbinge & Company, het bureau waarvoor ik werkte, richt zich vooral op banen in het hogere segment: functies voor mensen met een universitaire of hbo-opleiding. Tot 2012 werkte ik daar in een team van drie grafologen. We waren een schakel in de sollicitatieprocedure en adviseerden de consultants binnen Ebbinge door een analyse te maken van de denkwijze, de werkhouding, het karakter en sociale vaardigheden van een kandidaat. Stel dat er een managementfunctie vervuld moest worden, dan kwam daar verantwoordelijkheidsgevoel bij kijken, stressbestendigheid en het vermogen om te voelen wat er bij mensen speelt.”

Hoe blijken dat soort eigenschappen uit iemands handschrift?

„In mijn boek staat een voorbeeld met enkele grafologische kenmerken voor leiderschap: zo kunnen eenvoud en heldere vormen wijzen op directheid, transparantie en efficiëntie, een afgebroken woordeinde op discipline en besluitkracht. Je zou ook kunnen zeggen dat kleinschrijvers over het algemeen meer het denken inschakelen. Maar vervolgens is dan van belang: denkt iemand analytisch of niet? Is diegene in staat zaken te verbinden, of blijft hij alles los van elkaar zien? Overigens besprak ik al mijn analyses, en dat doe ik nog steeds, met een collega. Objectiviteit en een grote mate van zelfreflectie vind ik voorwaarden voor een goede grafoloog.”

Er is ook kritiek op uw vak.

„Er zullen natuurlijk altijd mensen zijn die zeggen: het is niet wetenschappelijk onderbouwd. Dat neemt niet weg dat het een bijzonder fenomeen blijft dat iedereen min of meer op dezelfde wijze leert schrijven en uiteindelijk een eigen handschrift ontwikkelt. Dat prikkelt ieders nieuwsgierigheid. Mensen die nogal zeker zijn van zichzelf zullen zeggen: ‘Kijk eens naar mijn handschrift, kun je me wat vertellen?’ Andere mensen vinden het eng, die zijn terughoudender en willen eerst meer informatie inwinnen.”

Maakt u zich zorgen over onze handschriften, nu we voornamelijk digitaal met elkaar communiceren?

„In dit tijdperk van het toetsenbord is het een feit dat het handschrift steeds minder getraind wordt. Dat is niet alleen jammer, het is meer dan dat. Schrijven is om vele redenen belangrijk. Er is een Japans gezegde: beter één keer opschrijven dan tien keer lezen. We weten inmiddels dat motorische handelingen het inprenten ondersteunen.

„Maar een nog belangrijker argument waarom we moeten blijven schrijven, is van wetenschappelijke aard: het is veruit de best ontwikkelde motorische vaardigheid en heeft een bewezen invloed op onze hersenen. Het wordt gestuurd vanuit een gebied tussen de linker- en rechter hersenhelft, een gebied dat aanzienlijk groter is dan dat voor andere bewegende lichaamsdelen. Schrijven helpt de ontwikkeling van ons denken. Schrijven is hersenschrift.”

In Nederland en internationaal wordt deze week aandacht geschonken aan het handschrift. In Den Haag bood het Platform Handschriftontwikkeling dinsdag een petitie aan ter bevordering van het schrijven met de hand, een vaardigheid die onder druk staat in het digitale tijdperk.