Tweede Kamer: burgemeestersbenoeming niet meer langs de koning

Deconstitutionalisering De grondwetswijziging kan de weg vrijmaken voor een door burgers gekozen burgemeester.

De keten met de ambtspenning, die de burgemeesters in Nederland dragen als teken van waardigheid. Foto Koen Suyk / ANP.

De praktijk dat burgemeesters en commissarissen van de koning „bij koninklijk besluit” worden benoemd, verdwijnt als het aan de Tweede Kamer ligt uit de grondwet. De Kamer stemde dinsdag in met deze grondwetswijziging. Deze wijziging was nodig om burgemeesters in de toekomst door gemeenteraden of rechtstreeks door de bevolking te laten kiezen.

Voor het wijzigen van de grondwet is het nodig dat beide Kamers twee keer, in achtereenvolgende regeerperiodes, instemmen. In ‘tweede lezing’ is daarvoor een tweederde meerderheid nodig. Die was er dinsdag in de Tweede Kamer ruimschoots: alleen de SGP stemde tegen de grondwetswijziging.

In het regeerakkoord was al afgesproken dat D66 de initiatiefwet om de kroonbenoeming uit de grondwet te schrappen mocht voortzetten. D66-Tweede Kamerlid Rob Jetten zal de grondwetswijziging nu ergens voor de zomer in de Eerste Kamer moeten verdedigen.

Lees ook: Gekozen burgemeester in de herkansing, een achtergrondstuk over de politieke betekenis van de grondwetswijziging.

Of de grondwetswijziging in de senaat ook een tweederde meerderheid haalt, hangt met name af van de positie van het CDA. De christendemocraten stemden in eerste lezing tegen, maar dat ligt minder voor de hand nu het CDA weer onderdeel is van het kabinet. Formeel zijn de senaatsfracties overigens niet aan het regeerakkoord gebonden.

Gekozen burgemeester mogelijke vervolgstap

Als de kroonbenoeming uit de grondwet verdwijnt, kan de benoemingswijze van de burgemeester en de commissaris van de Koning met een gewone meerderheid in beide Kamers worden gewijzigd. De Tweede Kamerfractie van D66 wil graag een door de bevolking gekozen burgemeester, maar onduidelijk is nog of minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) met een plan zal komen om dit te regelen.

Lees ook: NRC Checkt: ‘Thorbecke was tegen benoemingswijze burgemeester in Grondwet’

Over zo’n vervolgstap heeft de coalitie namelijk geen afspraken gemaakt. De ChristenUnie is tegen een rechtstreeks gekozen burgemeester, VVD en CDA hebben serieuze bedenkingen omdat deze partijen hechten aan de onafhankelijke positie van de burgemeester in het lokale bestuur. De ‘burgemeesterslobby’ speelt ook een rol. Uit een enqûete van Nieuwsuur in oktober vorig jaar bleek dat maar één op de tien burgemeesters voor een rechtstreekse verkiezing is.

Een alternatief voor een directe verkiezing is een door de gemeenteraad gekozen burgemeester. Dat lijkt veel op de huidige praktijk, waarbij een vertrouwenscommissie uit de raad een kandidaat voordraagt. De regering volgt dat advies eigenlijk altijd op.

    • Pim van den Dool