Rechter is reddingsboei Groningers

Gasbevingen Het hof bevestigt dat de NAM de waardedaling van woningen door bevingen direct moet vergoeden, zodra de eigenaar het taxatierapport toont.

Minister Wiebes voor aanvang van het gaswinningdebat op 16 januari 2018. Terwijl het vertrouwen in de overheid en de NAM de afgelopen vijf jaar daalde, bleef de rechterlijke macht vrij consequent de kant van bevingsgedupeerden kiezen. Foto: Bart Maat

En weer kiest de rechter de kant van Groningse bevingsgedupeerden in een grote zaak. Dinsdagochtend bepaalde het hof Arnhem-Leeuwarden dat gaswinner de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) de waardedaling van woningen door bevingen direct moet vergoeden. Niet alleen bij verkoop, zoals nu het geval is, maar op elk willekeurig moment dat een bewoner aanklopt met een taxatierapport. De Assense rechtbank vond in 2015 ook al dat de Stichting Waardedaling Aardbevingen Groningen (WAG) gelijk had, het hof heeft dit nu bevestigd.

Op het woelige tij waar de Noordoost-Groningse bevolking leeft, is dit alweer een gerechtelijke reddingsboei. Want terwijl het vertrouwen in de overheid en de NAM de afgelopen vijf jaar daalde, bleef de rechterlijke macht vrij consequent de kant van bevingsgedupeerden kiezen in talloze juridische procedures.

Niet-uitputtende lijst

De niet-uitputtende lijst is lang: de NAM bleek aansprakelijk voor psychische schade, het OM moest na een artikel-12-procedure een onderzoek openen naar strafrechtelijke vervolging van de top van het bedrijf, twee keer vernietigde de Raad van State het winningsbesluit van voormalig minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD), en in november bleek dat de NAM ook de schade moet vergoeden aan het huis van Hiltje Zwarberg. Die langlopende zaak, over een onbewoonbaar verklaard huis net buiten het bevingsgebied, groeide uit tot een David-en-Goliath-achtig symbool voor de strijd van Groningers.

Al die tijd bleef het vanuit Den Haag vrij stil – wat de nieuwe minister van EZ en Klimaat, Eric Wiebes (VVD) vlak na zijn aantreden een „overheidsfalen van on-Nederlandse proporties” noemde. Ook het instellen van de Nationaal Coördinator Groningen, Hans Alders, heeft nog niet het effect gehad dat Groningen ervan verwachtte.

Luister ook naar de aflevering van podcast Haagse Zaken: Gronings gas en de Haagse bubbel: een kleine geschiedenis

Zo lag de weg vrij voor de rechter om zich te ontwikkelen tot voornaamste bondgenoot van de Groningers. Het gerecht stuurt bij waar nodig, en ook als de Staat de fout in gaat, zoals bij de winningsbesluiten. Twee keer nam Kamp de veiligheid van de Groningers niet genoeg mee in zijn afweging, vond de hoogste bestuursrechter. Voor Groningers waren al die uitspraken vaak een bevestiging van het idee dat ze geen onredelijke dingen vragen en bovendien steeds te weinig krijgen.

Vraag is of NAM in cassatie gaat

De vraag is nu of de NAM in cassatie zal gaan bij de Hoge Raad. In dat geval wordt alleen de procedure van de zaak opnieuw bekeken, niet de inhoud zelf. Volgens de WAG zou dat een „noodgreep” zijn van het bedrijf, puur om tijd te kopen – iets waar de NAM wel vaker van beticht wordt bij andere rechtszaken. Het bedrijf zei dinsdag de uitspraak „serieus” te bekijken. Voor haar staat er veel op het spel: uit onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) blijkt dat er in het bevingsgebied vermoedelijk sprake is van een totale waardedaling van 1 miljard euro. Zulke bedragen zijn voor de NAM, die ook te maken heeft met een steeds lager winningsniveau, een niet te onderschatten kostenpost. In 2016 maakte het bedrijf een winst van een half miljard.

De WAG-uitspraak valt samen met een heroplevend Groningendebat na de zware beving van Zeerijp op 8 januari. Er wordt meer dan ooit gesproken over het terugbrengen van de gaswinning en een schadeprotocol lijkt nabij. De WAG-zaak is een extra opsteker voor bewoners. Of dit alles een blijvend omslagpunt is hangt vooral af van hoe Wiebes verder zal handelen, maar januari 2018 zal in Groningen in ieder geval de geschiedenis in gaan als een maand waarin de kaarten – na een zware klap – grondig werden geschud.