Opinie

Lightrail: oplossing op zoek naar een probleem

Inventariseer eerst eens de aard van de problemen, voordat je roept om lightrail, schrijft Alain Lemaire.

Foto Rick Keulen

In een gezamenlijk ondertekende brief in NRC roepen verschillende wethouders en directeuren van ov-bedrijven Den Haag op om met meer geld over de brug te komen voor investeringen in lightrail. De roep om meer investeringen in openbaar vervoer zwelt de laatste maanden aan, vooral vanuit de Randstad. Verklaringen hiervoor zijn de groeiende economie en de daarmee gepaard gaande mobiliteitsgroei, de groei van het inwonertal in de Randstad en de installatie van een nieuw kabinet. Lokale politici en belanghebbenden ruiken weer kansen, en men heeft nu besloten in ieder geval de handen ineen te slaan om het kabinet te laten zien dat het menens is.

Hoe mooi dát ook is, de roep om lightrail is niets nieuws. De term wordt vooral in de mond genomen als concretere plannen ontbreken en dient daarmee als een soort panacee: we hebben een mobiliteitsprobleem maar weten niet goed hoe dat op te lossen, dus: lightrail. In maart vorig jaar pleitte architect Ton Venhoeven voor investeringen in lightrail. Amsterdam begon in oktober 2016 met een onderzoek naar lightrail, waarvan de eerste resultaten inmiddels bekend zijn. En in 2013 was er het Platform Do Lightrail dat pleitte voor niet minder dan 80 (!) nieuwe lightrailtrajecten in de periode tot 2040.

De oogst van al deze oproepen, bestaande uit concrete plannen, plannen in uitvoer of gerealiseerde plannen, staat hiermee in schril contrast. RandstadRail is eigenlijk het enige goede voorbeeld, waarbij ook opgemerkt dient te worden dat het hier vooral gaat om omgebouwde, bestaande trajecten, de hoeveelheid nieuw te bouwen infrastructuur bleef beperkt. Andere voorstellen sneuvelden om diverse redenen.

Waarom leidt het gepraat over lightrail tot zo weinig concrete plannen – en laat staan realisatie? Ook achter de brief in NRC gaan nauwelijks concrete plannen schuil. De Metropoolregio Rotterdam Den Haag is dan wel met een visie gekomen, maar die moet nog veel verder uitgewerkt worden. De plannen in Amsterdam om de Westtak tot lightrail om te bouwen bevinden zich ook nog in het beginstadium. In andere steden zijn mij geen concrete plannen bekend.

Lees ook: ‘Lightrail is noodzaak in Randstad’

Lightrailexpert Rob van der Bijl beschreef in NRC al dat uit de oproep voor lightrail vooral een hang naar megaprojecten blijkt. Het is ‘alles of niets’, in plaats van de vervoersproblematiek aan te pakken met kleinere, meer behapbare projecten. Daarnaast stelt Van der Bijl dat de auteurs van het pleidooi vanuit te beperkte argumenten redeneren. De nadruk ligt vooral op efficiency en het terugdringen van het autoverkeer, terwijl milieu- en sociale argumenten net zo goed een rol spelen. In het buitenland wegen deze argumenten zwaarder mee in de keuze voor lightrail.

Ik ben het met Van der Bijl eens dat het denken in megaprojecten de aanzet tot concrete actie in de weg zit. Amsterdam heeft de afgelopen jaren veel tijd gestoken in het onderzoeken van uitbreidingen van het metronet. Ongetwijfeld hebben deze onderzoeken ook veel geld gekost, maar dat bedrag zal in het niet vallen bij de geprojecteerde kosten voor nieuwe metrolijnen, die in de miljarden lopen. Dat maakt de meeste bestuurders bij voorbaat al kopschuw. Wanneer in plaats daarvan wordt gekozen voor investeringen in verbeteringen in het bestaande ov-net – bijvoorbeeld het dichter op elkaar laten rijden van treinen of het verbeteren van de doorstroming op tramtrajecten – kunnen er al verbeteringen in het ov-net worden gerealiseerd met minder geld en in een kortere tijd.

En lightrail zelf? Steeds weer wordt als een van de voordelen genoemd dat deze modus ‘flexibeler’ is: een lightrailtrein kan over verschillende soorten spoor (hoofdrailnet, metro, tram) rijden. Dat is echter geen intrinsiek voordeel van lightrail. Om dit te benutten zal er wel een fysieke aansluiting tussen de verschillende netwerken moeten worden gerealiseerd. Dat dat niet altijd een garantie voor succes hoeft te zijn hebben we in Amstelveen wel gezien. De lijn is bepaald niet ongevoelig gebleken voor storingen.

Lightrail lijkt op dit moment vooral een oplossing op zoek naar een probleem. Eerst zal duidelijk moeten worden wat de vervoersproblemen zijn, waar ze zijn en welke het meest urgent zijn. Dan zullen verschillende oplossingsrichtingen uitgedacht moeten worden; daarna zal de beste oplossing gekozen moeten worden. En dat kan ook prima wat anders zijn dan lightrail.