Recensie

Een hyperconsument van 13 centimeter

Sciencefiction Het leven na verkleining blijkt niet altijd zoals gehoopt: in ‘Downsizing’ schetst regisseur Alexander Payne hoe wolken zich samenpakken boven het microparadijs, en klein niet altijd fijn blijkt. Een echte ideeënfilm.

Paul Safranek (Matt Damon, midden) kiest voor een leven als minimens in ‘Downsizing’.

Een kleinere ecologische voetafdruk, een grotere zak geld. Jezelf verkleinen heeft veel voordelen, zo ontdekt Paul Safranek (Matt Damon) in Downsizing. In de nieuwe film van Alexander Payne (Nebraska, Sideways) laat hij zich krimpen tot een lengte van dertien centimeter. Je helpt zo het milieu, maar hoeft ook niet meer te sappelen voor een hypotheek. Want de grootste meevaller: een beetje spaargeld is miljoenen waard in Leisureland, een van de vele speciaal gecreëerde, geheel overdekte gemeenschappen voor minimensen. Daar kunnen Paul en zijn vrouw Audrey (Kristen Wiig) rentenieren in een extravagante poppen-landhuis en baden in micro-weelde.

De premisse van het verkleinen van mensen is consequent doordacht door Payne en zijn vaste scenarist Jim Taylor. En gaat, zoals altijd bij Payne, gepaard met veel humor. Alleen al de verkleiningsscène is goud waard vanwege de geestige details. Zodra een groep mensen in een enorme magnetron verkleind is, stappen verpleegsters de ruimte binnen om de minimensen met een spatel voorzichtig op een bedje te scheppen: een beeld dat je niet snel vergeet.

Het leven in Leisureland blijkt niet zo paradijselijk als gehoopt: deze minimaatschappij vervalt in dezelfde fouten als de grotemensenwereld. Kapitalisme, hedonisme en consumentisme zijn de norm, de tweedeling tussen rijk en arm blijft. Een onderklasse van schoonmakers en tuinmannen, veelal illegale buitenlanders, zit vlak buiten Leisureland opgepakt in ranzige bouwketen waar woontorens in zijn gebouwd.

Een van de uitbuiters is Dusan (Christoph Waltz), een charmante, wat louche Serviër met wie Paul bevriend raakt. Daarnaast maakt Paul kennis met de Vietnamese schoonmaakster Ngoc Lan Tran (Hong Chau), een bekende dissident die om politieke redenen verkleind werd door de Vietnamese regering en een been verloor tijdens haar vlucht naar de VS in een tv-doos. Zo blijken ook de Israëliërs systematisch Palestijnen te krimpen als oplossing voor de Palestijnse kwestie.

Lees ook: De mensenkrimpers zijn al onder ons - filosoferen over een kleinere (ecologische) voetafdruk

Zo pakken zich gaandeweg steeds meer wolken samen boven het microparadijs: klein blijkt niet altijd fijn. De ecologische boodschap van Downsizing is onmiskenbaar: als onze mentaliteit niet verandert verkloot de mensheid de aarde. Maar Payne verguldt die bittere pil met een relativerende, humane boodschap en een humoristische romance: tussen de weifelende Paul en de pragmatische, kordate Ngoc, die na de eerst nacht vraagt wat dat gisteravond eigenlijk was: „love fuck, hate fuck, sex only fuck, break-up fuck, make-up fuck, drunk fuck, buddy fuck or pity fuck?”

Paul Safranek is onze gids door de nieuwe wereld, maar wie is hij eigenlijk? Staat hij als een soort elckerlyc symbool voor ons allemaal? Is hij een man zonder eigenschappen, een meeloper die met alle winden meewaait? Zo raakt Paul eerst in de ban van zijn hedonistische Europese buurman, vervolgens van Aziatische spiritualiteit en medemenselijkheid van Ngoc en ten slotte van sektarische Noorse klimaatalarmisten. Of staat Paul voor een vreugdeloos consumerend Red State-Amerika dat volgt en niet langer leidt? Voer voor discussie. Downsizing is een echte ideeënfilm, eentje waarover je na afloop uren na kunt praten.

    • André Waardenburg