Wet moet private beveiliging op zee mét wapens toestaan

Bestrijding piraterij Een wetswijziging moet legaliseren dat koopvaardijschepen zich met private gewapende beveiligers mogen beschermen. Dinsdag behandelt de Tweede Kamer dit initiatief van VVD en CDA.

Een Portugees marineschip houdt in de Golf van Aden een bootje met Somaliërs aan, op verdenking van piraterij. Foto EPA

Het aantal kapingen en overvallen door piraten op zee is wereldwijd op het laagste punt in 22 jaar. Tegelijkertijd wordt in Nederland een ingrijpende wetswijziging doorgevoerd om te legaliseren dat koopvaardijschepen zich met private gewapende beveiligers tegen piraten mogen beschermen. Dinsdag behandelt de Tweede Kamer een initiatiefwet van VVD en CDA die regelt dat Nederlandse reders niet langer volledig afhankelijk zijn van Defensie voor hun beveiliging, met name in de Golf van Aden bij Somalië.

De burgeroorlog en de totale implosie van het staatsgezag in Somalië maakten dat piraten vanaf 2008 steeds verder op zee en met steeds meer geweld internationale schepen aanvielen. Nederland ging deelnemen aan internationale missies van zowel de NAVO als de EU om dit te bestrijden. Tegelijkertijd werden vessel protection detachments (VPD’s) in het leven geroepen. Reders kunnen deze teams van mariniers inhuren wanneer ze door gevaarlijk gebied varen.

Maar vanaf de oprichting toonde de scheepvaartsector zich ontevreden met de militaire steun. „De VPD’s zijn in de loop der jaren wel verbeterd”, zegt Guido Hollaar, van de Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders (KVNR). „Maar ze zijn duurder en veel minder flexibel dan particuliere beveiligers.” De praktijk, zo bekenden rederijen in 2012 aan NRC, is dat schepen waarvoor de beveiliging van Defensie niet voldoet, illegaal toch private beveiligers meenemen om hun personeel te beschermen.

Geweldsmonopolie

Hollaar zegt niet te weten hoe vaak dit momenteel nog gebeurt, maar „linksom of rechtsom heeft elk schip beveiliging aan boord”, zegt hij. Juist daardoor is het aantal incidenten volgens hem de laatste jaren gedaald. Piraten weten wat ze te wachten staat als ze een schip aanvallen.

Intussen hebben vrijwel alle Europese landen met een behoorlijke scheepvaartsector geregeld dat reders particuliere gewapende beveiliging mogen inhuren. Dat Nederland hierin achterblijft, schaadt volgens de KVNR de concurrentiepositie van de grote, maar worstelende koopvaardijsector. Dat moet het wetsvoorstel van VVD en CDA herstellen, zegt initiatiefnemer Han ten Broeke (VVD).

Ten Broeke benadrukt dat de nieuwe wet niet de praktijk van „rambo’s op zee” legaliseert. „We zien veel wildgroei in de private beveiliging. Dit voorstel moet juist regelen dat rederijen alleen met gecertificeerde bedrijven werken. En alléén als ze kunnen aantonen dat een VPD van Defensie echt ontoereikend is.” Het is niet de bedoeling dat private beveiligers Defensie vervangen of de markt uit prijzen. Ze moeten internationaal gecertificeerd zijn en een Nederlandse vergunning hebben.

Wel betekent gewapende beveiligers toestaan op schepen dat de zogeheten zwaardmacht van de staat, het principe dat alleen de overheid gewapenderhand mag optreden, wordt losgelaten. In 2014 blokkeerde de fractie van de PvdA om die reden een plan van het eigen kabinet-Rutte II voor private beveiligers.

Dat de wetswijziging nu uitgerekend plaatsvindt op een moment dat het aantal aanvallen van piraten lijkt teruggedrongen, komt omdat er pas sinds de laatste Kamerverkiezingen een – rechtse – meerderheid voor is. Naast VVD en CDA geven PVV, SGP en FvD aan in principe voor te zijn, wat optelt tot een krappe meerderheid van 76 zetels. De ChristenUnie (5 zetels) hecht aan het geweldsmonopolie, maar ziet ook de praktische beperkingen van de teams van Defensie, zegt Kamerlid Joël Voordewind. Hij is „bereid te kijken naar uitzonderingen om de rederijen enigszins tegemoet te komen”. Steun van de ChristenUnie of een andere extra partij zou in de Eerste Kamer nodig zijn om het voorstel tot wet te maken.

    • Emilie van Outeren