Kritiek op door EU betaalde speurders naar nepnieuws

Anti-nepnieuws

EU vs Disinfo, de factcheck-dienst van de EU, noemde meerdere Nederlandse publicaties onlangs nepnieuws. Onterecht, zeggen experts.

„We zijn op weg naar een mediacensurerende EU”, schrijft Bas Paternotte vrijdag op zijn rechtse nieuws- en opiniesite TPO. Hij is er zojuist achter gekomen dat een artikel van TPO voorkomt in de lijst met nepnieuwsberichten, die een organisatie die werkt onder de vlag van de EU heeft opgesteld. Ook blog GeenStijl, regionaal dagblad De Gelderlander en radioprogramma De Nieuws BV zouden volgens de lijst nepnieuws hebben gebracht.

In het artikel uit 2015 schreef TPO-journalist Chris Aalberts over Oekraïne: „Onpartijdige media bestaan in het land niet, oligarchen hebben enorme macht, een verzetsleger dat in de Tweede Wereldoorlog honderdduizend Poolse Joden de dood in joeg wordt nog steeds aanbeden.”

Niet waar, concludeert de organisatie op de website EU vs Disinfo, met summiere uitleg: „Dit artikel lijkt erop gericht te zijn om het imago van Oekraïne voorafgaande aan het Oekraïnereferendum te verslechteren.”

Maar dit zijn niet Aalberts woorden, maar zijn parafrasering van uitspraken van freelance journalist Stefan Huijboom die aanwezig was op de debatavond over Oekraïne, waarover Aalberts de reportage schreef. „De context is helemaal weg”, zegt Aalberts aan de telefoon. „Ze hebben met Google Translate zinnen over Oekraïne vertaald die hen niet zinden.”

De website EU vs Desinfo is onderdeel van EEAS East Stratcom Task Force, opgezet in 2015, en goedgekeurd door EU-lidstaten, om de „continue desinformatiecampagnes van Rusland aan te pakken”. In november had de site 3.500 voorbeelden van desinformatie verzameld. De groep informeert ook EU-organisaties over nepnieuws. Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) pleitte in december ervoor de anti-Kremlinwebsite te „versterken”.

Volgens EU vs Disinfo leunt het op een netwerk van „meer dan vierhonderd experts, journalisten, ngo’s en denktanks in meer dan dertig landen”. De Nederlandse factcheckers van de Universiteit Leiden, die ook met Facebook samenwerken tegen nepnieuws, hebben echter nooit contact gehad met EU vs. Disinfo, zegt Alexander Pleijter van het samenwerkingsverband Nieuwscheckers.

Donderdag ontdekte het rechtse blog GeenStijl dat een artikel (over Oekraïne) van hen op de zwarte lijst van de Europese factcheckers was verschenen. En ook De Gelderlander (Persgroep) wordt genoemd, met een artikel uit januari 2017, waarin de fabrikant van de Boek-raket claimt dat de raket waarmee MH17 werd neergehaald niet vanuit Russisch, maar Oekraïens gebied is afgeschoten. Nepnieuws, aldus de factcheckers.

„Dat is hooguit slechte journalistiek”, zegt Alexander Pleijter. „Maar nu staat er ‘Disinforming outlet: De Gelderlander’. Het medium wordt gediskwalificeerd, niet de bron waarop het medium zich baseert.”

De artikelen van GeenStijl, TPO en De Gelderlander blijken te zijn ingezonden door Promote Ukraine, een Belgische belangenorganisatie die Oekraïne en Brussel nader tot elkaar wil brengen. Adam Kaznowksi, woordvoerder van EEAS, benadrukt dat het netwerk van vierhonderd journalisten en experts „meerdere keren” een stelling checken die bij de organisatie is ingezonden.

Amateurisme

„Wij zijn stomverbaasd over het amateurisme van EU vs Disinfo”, zegt Peter Burger, ook van Nieuwscheckers. „Hier worden normale journalistieke artikelen bestempeld als nepnieuws en journalisten verdacht gemaakt om onterechte redenen.”

Vorige week werd bekend dat de Europese Commissie dit voorjaar met maatregelen komt tegen nepnieuws. Die Taskforce Nepnieuws, bestaande uit veertig Europese media-experts, zal onder leiding staan van Madeleine de Cock Buning, hoogleraar mediarecht in Utrecht en voorzitter van het Commissariaat voor de Media.

In een interview met NRC antwoordde ze op de vraag ‘Waar gaat dit naartoe? Een Europees keurmerk voor echt nieuws en nepnieuws?’: „Dat zou een optie zijn. Maar we streven niet naar zoiets als een Ministerie van Waarheid.”

    • Menno Sedee