Afgelasting Sottsass-expositie pijnlijk voor museum en publiek

Stedelijk Museum Amsterdam

De weduwe Sottsass heeft er geen vertrouwen in. Het Stedelijk zegde daarom de grote Sottsass-designexpo af, waar Rudi Fuchs vijftien jaar geleden al aan begon.

T/m 18 februari in Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch: werk van Sottsass. Foto Erik en Petra Hesmerg/ SM Den Bosch

De storm rond het Stedelijk Museum Amsterdam gaat maar niet liggen. Drie maanden na het vertrek van directeur Beatrix Ruf maakte interim-directeur Jan Willem Sieburgh vrijdagavond bekend dat hij de overzichtstentoonstelling van de Italiaanse ontwerper Ettore Sottsass (1917-2007) heeft afgelast. Twaalf weken voor de geplande opening een vrij dramatische beslissing.

Sieburgh vond het onverantwoord, stelde hij in een persbericht, om een expositie te maken zonder medewerking van de erven en de ‘galeriehouder’. Daarmee doelde hij op Sottsass’ echtgenote Barbara Radice en de Nederlandse verzamelaar Ernest Mourmans, die Sottsass’ artistieke nalatenschap vertegenwoordigt.

Radice en Mourmans trokken begin november hun vele toegezegde bruiklenen aan het Stedelijk al in. De reden: ze waren het niet eens met het tentoonstellingsconcept van het Sottsass-retrospectief.

Eerdere hoofdpijndossiers uit het tijdperk-Ruf handelde Sieburgh geroutineerd af. Door transparant te zijn en hardop te zeggen dat sommige aspecten van het beleid van zijn voorganger „de schoonheidsprijs niet verdienden”, demonstreerde Sieburgh hoe slecht nieuws te managen: niet draaien, maar even door de zure appel heen bijten.

Toen Radice en Mourmans op Sieburghs derde werkdag in het Stedelijk hun medewerking introkken, ging de interim-directeur achter zijn conservator staan. Op eigen kracht zou het Stedelijk een Sottsass-expositie samenstellen.

Besmet verklaard

Hoewel het Stedelijk al snel merkte dat de expositie door musea en in verzamelaarskringen besmet was verklaard, bleef het volhouden dat zij zou doorgaan. En waarom ook niet? Het Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch vierde vorig jaar het honderdste geboortejaar van Sottsass ook met een expositie (t/m 18 februari) waarvoor het nooit toestemming had gevraagd aan de erven. Het auteursrecht laat dat toe. Het conflict roept de vraag op waarom Radice zich tegenover het Stedelijk in Amsterdam zo strijdbaar opstelde. Het anwoord is dat Radice en Mourmans zich zeer betrokken voelden bij het geplande retrospectief in het Stedelijk. De eerste gesprekken daarover dateren van vijftien jaar geleden, de tijd dat Rudi Fuchs directeur was. Met alle directeuren na hem hebben Sottsass (tot zijn dood), Radice en Mourmans gesprekken gevoerd.

‘Maandenlange gesprekken’

In het vrijdag verstuurde persbericht stelt Sieburgh dat „maandenlange gesprekken” met de erven niets hebben opgeleverd. „Als museum kunnen én willen we ons niet laten voorschrijven hoe we een tentoonstelling moeten invullen.”

Radice, kunsthistoricus en auteur van diverse designboeken, noemt het persbericht „misleidend”. Samen met Mourmans stelde zij een verklaring op. Daarin schrijven zij dat de tentoonstelling in samenwerking tot stand zou komen en dat het museum dat uitgangspunt heeft losgelaten.

Van een constructieve dialoog met het Stedelijk is volgens Radice en Mourmans de laatste tijd nimmer sprake geweest. En de verantwoordelijk conservator wilde geen uitgewerkt plan voor de tentoonstelling presenteren. Die houding, zeggen ze, „is typerend voor het gebrek aan leiderschap dat het museum de afgelopen jaren zowel op zakelijk als artistiek gebied heeft tentoongespreid”.

Radice en Mourmans wijzen er verder op dat zij met musea in Tokio, Milaan, Parijs, New York en Venetië hebben samengewerkt aan Sottsass-exposities. „Met wederzijds respect”, aldus hun verklaring. Raadselachtig dus, dat Centre Pompidou en andere grote musea wél met de erven Sottsass kunnen samenwerken en het Stedelijk niet.

Momenteel wordt onderzocht in hoeverre het Stedelijk onder Ruf ethische museumcodes schond. Sieburgh maakte vrijdag in het persbericht duidelijk dat het museum niet wil buigen voor erven en partijen die hij als ‘galeriehouder’ aanduidt.

Een moedig uitgangspunt. De toekomst zal uitwijzen of het museum zich bij andere exposities net zo ferm opstelt tegenover bruikleengevers met een mogelijk zakelijk belang.

De annulering van de Sottsass-tentoonstelling doet de reputatie van het Stedelijk als vormgevingsinstituut geen goed. De vaste designopstelling is door Ruf opgeheven en het laatste grote overzicht van een contemporain ontwerper (Marcel Wanders) dateert van vier jaar geleden.

In de Triennale in Milaan is nog tot 11 maart een indrukwekkend Sottsass-retrospectief te zien. Vele stukken uit die tentoonstelling zouden naar Amsterdam komen. Het Nederlandse publiek is dus een bijzondere expositie onthouden. Een pijnlijke kwestie met alleen maar verliezers, kortom.

    • Arjen Ribbens