NRC checkt:‘Levende kreeften voelen pijn bij koken’

Dat valt op te maken uit een nieuwe Zwitserse dierenbeschermingswet

Foto Ozgur Coskun

De aanleiding

Op 10 januari nam de Zwitserse regering een nieuwe dierenbeschermingswet aan. Daarin staat onder meer dat „gewervelde dieren en kreeften slechts onder verdoving gedood mogen worden. Is verdoving niet mogelijk, dan moet al het mogelijke ondernomen worden om pijn, lijden en angst tot een minimum te beperken”. Het bijbehorende persbericht interpreteert dit zo: „Het in de gastronomie gebruikelijke onderdompelen van onverdoofde kreeften in kokend water is daarmee niet langer toegestaan.” Dit impliceert dat kreeften pijn kunnen lijden als ze levend worden gekookt.

Waar is het op gebaseerd?

De persvoorlichter van het Bundesamt mailt dat de wet een reactie is op twee zaken. Ten eerste „nieuwe wetenschappelijke studies” die aantonen dat kreeften pijn kunnen voelen. Ze noemt die studies niet specifiek; in plaats daarvan verwijst ze naar overzichtsartikelen over het „humaan” doden van kreeften op websites van twee internationale dierenwelzijnorganisaties. Ten tweede baseert de wet zich op „de heersende zorgen omtrent dierenwelzijn”. Kreeften spartelen nog een minuut of twee in de pan. Sommige laten daarbij een schril, fluitend geluid horen. Angstkreten? Nee, het fluiten heeft te maken met hete lucht die ontsnapt van onder het pantser. Maar wat vóelen kreeften dan?

En, klopt het?

Dát kreeften dingen kunnen voelen, staat vast. Ze hebben zicht, reuk en tastzin, waarmee ze hun voedsel en vijanden waarnemen. Die zintuigen zijn zeer gevoelig en gespecialiseerd. Maar kreeften hebben geen hersenen zoals wij. Ze hebben een ladder van zenuwen in hun lichaam, met in elk segment twee zenuwknopen, en talloze zenuwuitlopers. In de kop, rond de slokdarm, zit een centrale zenuwknoop, maar die is niet te vergelijken met onze complexe hersenen. Een kreeft heeft bijvoorbeeld geen amygdala, hippocampus of frontale cortex – drie hersendelen die bij ons nodig zijn voor de beleving van pijn en emoties.

Daarom kunnen kreeften geen pijn voelen, stelt het Maine Lobster Institute in de VS: „Het zenuwstelsel van een kreeft is net zo eenvoudig als dat van een insect. Om pijn te ervaren heb je een complex zenuwstelsel nodig.” Maar let wel, het Maine Lobster Institute is „proudly working with and serving the lobster industry”, aldus de eigen website, dus daar ligt een zeker belang.

Een ander geluid komt van de Britse bioloog Robert Elwood, emeritus hoogleraar in Belfast. Hij voerde experimenten uit waarover hij publiceerde in onder meer Animal Behaviour (2008), Journal of Experimental Biology (2013) en Biology Letters (2015). Elwood stelde vast dat garnalen lang over hun antennes wrijven nadat die zijn blootgesteld aan bijtend zuur. Maar dat doen ze niet als je ze een verdovend middel toedient. Krabben en heremietkreeften kunnen leren een hokje te vermijden waarin ze een elektrische schok krijgen. Ook als er een lekker hapje ligt. Ze zijn zich dus bewust van die negatieve prikkel. Eerder onderzoek had al aangetoond dat krabben en kreeften een morfine-achtige stof aanmaken als je een van hun poten afknipt. En zo wordt voldaan aan belangrijke criteria voor ‘pijn’, aldus Elwood.

Gert Flik, hoogleraar organismale dierfysiologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, weet het zo net nog niet. „Er is absoluut waarneming van schadelijke prikkels”, zegt hij. Maar de hamvraag is: beleeft een kreeft die als pijn? „Dat durf ik niet te zeggen. Pijnbeleving is een interpretatie van een schadelijke prikkel in het complexe brein van een hoger organisme.” Gewoon levend koken dan maar, die kreeften? „Die discussie is erg lastig. Maar zolang je het niet zeker weet, vind ik dat je mogelijke pijn zoveel mogelijk moet voorkomen.”

Hoe dan? Een mes in de kop steken, wat vaak gebeurt, vindt Flik twijfelachtig. De weefsels in het kreeftenlijf, inclusief de zenuwknopen die daarin zitten, blijven daarna nog een tijdlang in leven. Een elektrische schok toedienen lijkt Flik de beste optie. Bijvoorbeeld met de CrustaStun, een apparaat dat daarvoor speciaal is ontwikkeld. Dat kost enkele duizenden euro’s – geen oplossing dus voor huishoudens. Kreeftenliefhebbers in Zwitserland zullen hun toevlucht moeten nemen tot de betere restaurants.

Conclusie

Als je een kreeft beschadigt, reageert hij qua fysiologie en gedrag zeer vergelijkbaar met zoogdieren zoals wijzelf: hij maakt morfine aan, probeert aan die prikkel te ontsnappen en kan leren die prikkel te vermijden. Technisch voldoet dat aan criteria van ‘pijn’ – en op langere termijn aan ‘lijden’.

Maar het zenuwstelsel van een kreeft werkt heel anders dan dat van ons. Niemand weet dus hoe kreeften die pijn beleven. Daar kom je ook nooit achter. Daarom beoordelen we deze stelling als ‘niet te checken’.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt