Daar komen de Haagse politici weer

Gemeenteraadsverkiezingen 2018
De campagne voor de raadsverkiezingen op 21 maart is afgelopen weekeinde voorzichtig begonnen. Lokale politici kunnen vier jaar lang hun best doen, maar de landelijke politiek zet de toon. Partijleiders op pad krijgen vragen over landelijke kwesties.

D66-leider Alexander Pechtold bij het begin van de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen in Zwolle, Emile Roemer bij zijn afscheid als SP-leider in Hilversum en CDA-leider Sybrand Buma in Almere. Foto’s ANP

Opeens stond daar zaterdagmiddag CDA-leider Sybrand Buma op de trappen van het Stadhuisplein in Almere. Omringd door tientallen in CDA-groen gestoken partijgenoten. „Alweer verkiezingen?”, mompelt een voorbijganger met een boodschappentas. Ja, weer verkiezingen. Heel voorzichtig is het afgelopen weekeinde bij een aantal partijen de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart begonnen.

Het CDA deed dit in Almere, D66 op nieuwjaarsrecepties in Zwolle en Amsterdam die beide werden aangedaan door partijleider Alexander Pechtold, en ook het partijcongres van de SP in Hilversum stond een klein beetje in het teken van de komende ontmoeting met de kiezers. In Rotterdam begon PVV-leider Geert Wilders zijn „demonstratietour” door Nederland.

En dan was er nog de SGP. Die begon de campagne vrijdag al in Veenendaal met het symbolisch planten van een boom op het Zwaaiplein door partijleider Kees van der Staaij. Zijn partij zal over twee maanden in acht gemeenten meer meedoen dan bij de vorige verkiezingen, in 2014, kondigde hij trots aan.

Elke keer weer klinkt het verwijt dat landelijke politici de gemeenteraadsverkiezingen ‘kapen’. Lokale politici kunnen vier jaar lang hun best doen, maar uiteindelijk is het de landspolitiek die bij de raadsverkiezingen de toon zet. Dat zal zeker dit jaar weer het geval zijn. Het nieuwe kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zit er sinds oktober vorig jaar. Mooi moment voor de kiezer om zich uit te spreken.

D66-leider Pechtold merkt dit zaterdag in Zwolle. Een aanwezige wil nog een enthousiast verhaal beginnen over het belang van blockchain voor Zwolle, maar al gauw krijgt Pechtold vragen over Lelystad Airport en de voltooidlevenwet. En niet te vergeten de nieuwe privacywet waarover gelijktijdig met de raadsverkiezingen een referendum wordt gehouden. Heel lastig om uit te leggen, meent het Zwolse D66-raadslid Claudia van Bruggen. Temeer omdat D66 in Zwolle onlangs nog voorop ging in de strijd tegen camera’s in reclamezuilen. „Zijn jullie nou die privacypartij of niet?” vragen mensen haar dan.

Lees ook: De raadsverkiezingen zijn een graadmeter voor alle partijen

Huurverhoging of huurverlaging

Dan heeft Lilian Marijnissen het makkelijker op het congres van haar partij waar zij voor het eerst als partijleider optrad. De link met het land en de gemeentepolitiek is in haar toespraak snel gelegd. „Een SP- gemeentebestuur maakt het verschil tussen investeren in ons algemeen belang of voordeeltjes voor mensen die het toch al goed hebben”, zegt ze.

En: „Een sterke SP maakt het verschil tussen wel of geen schimmelhuizen. Tussen huurverhoging of huurverlaging. Tussen wel of niet de zorg krijgen die je nodig hebt.”

In het Rotterdamse centrum voert PVV-leider Wilders achter een spandoek met de tekst ‘Nederland is van ons’ een stoet van enkele honderden demonstranten aan. Zijn boodschap: mensen moeten „democratisch en geweldloos” in verzet komen.

Raadsverkiezingen zijn raadsverkiezingen. Het is een mantra dat de komende twee maanden weer veelvuldig te horen zal zijn op het Haagse Binnenhof, vooral van de zijde van de regeringspartijen. Waarmee zij maar willen zeggen dat er op 21 maart vooral geen conclusies voor de nationale politiek moeten worden verbonden aan de op die dag te houden raadsverkiezingen. Desondanks zullen zij vanaf nu bovengemiddeld aanwezig zijn in het land.

Er bestaat nu eenmaal wisselwerking tussen wat er in Den Haag gebeurt en hoe er lokaal wordt gestemd. Of, zoals CDA-leider Buma het zegt: „Wanneer je als partij lokaal niets doet en alleen maar wijst naar wat er landelijk gebeurt, ga je het bij de verkiezingen in de gemeente niet goed doen. Anderzijds: als je als partij landelijk fouten maakt, merk je dat lokaal.”

Dat de uitslag van de raadsverkiezingen ook direct van invloed op de Haagse politiek kan zijn, ondervonden toenmalig VVD-leider Jozias van Aartsen in 2006 en SP-leider Agnes Kant in 2010. Beiden traden af na voor hun partij teleurstellend verlopen raadsverkiezingen.

Lees ook: Lokalen hopen op lokale thema’s in de campagnes

Stemmen in 335 gemeenten

In 335 van de in totaal 380 Nederlandse gemeenten kan over twee maanden worden gestemd voor een nieuwe gemeenteraad. Dat niet alle gemeenten meedoen komt doordat er als gevolg van gemeentelijke herindelingen in een aantal gemeenten al recent verkiezingen zijn gehouden. Deze raadsverkiezingen zullen helderheid kunnen verschaffen over het politieke landschap zoals zich dat sinds de Kamerverkiezingen van maart vorig jaar heeft ontwikkeld.

Daarbij zijn de ogen allereerst gericht op de prestaties van Forum voor Democratie, van Thierry Baudet. De partij doet onder eigen naam alleen mee in Amsterdam en heeft zich in Rotterdam bij Leefbaar gevoegd. In hoeverre zal de partij weten in te breken in het VVD-electoraat? En hoe zal het de PVV vergaan, die in elk geval in meer gemeenten meedoet dan de vorige keer. En dan de PvdA. De raadsverkiezingen in 2014 verliepen al desastreus voor de partij. Zal de bodem nu eindelijk zijn bereikt?

De raadsverkiezingen komen eraan, de landelijke politici zijn in aantocht.

Met medewerking van Petra de Koning, Enzo van Steenbergen en Clara van de Wiel
    • Mark Kranenburg