‘Shutdown’ in VS illustreert hoe Republikeinen vastzitten in oppositierol

Chaos in het Congres en een afwezige president Trump veroorzaakten zaterdagochtend een sluiting van de federale overheid. De Republikeinse Partij heeft alle macht en blijkt toch niet in staat de VS te regeren.

Migranten zonder papieren die als minderjarige naar de VS kwamen en de afgelopen jaren gedoogd werden, vragen in Washington om voortzetting van hun regeling. Deze zogenoemde ‘Dreamers’ waren inzet van het debat dat zaterdagochtend leidde tot een federale ‘shutdown’. Foto EPA

Precies een jaar nadat Donald Trump op de trappen van het Capitool de eed had afgelegd, is Washington in de grootste crisis sinds jaren gestort. De Senaat kon het vannacht niet eens worden over een voorstel om de landelijke overheid te blijven financieren na afgelopen vrijdag. Om middernacht lokale tijd (zaterdagochtend 6 uur Nederlandse tijd) was het geld op, en sloot de federale overheid.

Tijdens de laatste ‘shutdown’, in 2013, ging de overheid meer dan twee weken op slot. Maar toen stond president Obama tegenover een Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Het is nu voor het eerst sinds 1979 dat een shutdown plaatsvindt terwijl één partij zowel het Congres als het Witte Huis beheerst.

In 2013 was er ook een shutdown. Lees dit uitlegstuk over de gevolgen

De Republikeinen, die in beide kamers van het Congres een meerderheid hebben, oogden de afgelopen dagen chaotisch en disfunctioneel. Leiderschap van president Trump, die zich als presidentskandidaat liet voorstaan op zijn talent om deals te sluiten, was vrijwel onzichtbaar in de crisis.

Ambtenaren thuis zonder loon

Het gevolg: de Verenigde Staten sluiten zichzelf. Vanaf nu worden alle ministeries gesloten, honderdduizenden ambtenaren worden de komende dagen zonder behoud van salaris naar huis gestuurd. Nationale parken, musea en overheidsinstellingen gaan dicht. Amerikanen in overheidsdienst die ‘essentieel’ werk verrichten, zoals militairen, postbodes en douaniers, blijven aan het werk.

De ‘shutdown’ was onvermijdelijk. Het Huis van Afgevaardigden ging weliswaar donderdag akkoord met een motie om de overheid in ieder geval tot februari open te houden. Maar toen al was duidelijk dat de Senaat daar niet akkoord mee zou gaan. De Democraten wilden alleen akkoord gaan als er een oplossing zou komen voor circa 700.000 migranten zonder geldige verblijfsvergunning, die als kind naar de VS waren gekomen. In september zette Trump DACA stop, een wet die deze migranten bescherming bood.

Maar Trump hintte ook regelmatig op een permanente verblijfsstatus voor deze zogenoemde ‘Dreamers’. Onder Republikeinen is er brede steun voor, in ieder geval in de partijtop. Amerikanen zijn in overgrote meerderheid (87 procent) voor een verblijfsstatus voor deze migranten. Dat maakt deze sluiting nog unieker: één partij regeert, en laat de overheid sluiten over een onderwerp dat niet eens echt omstreden is.

Lees ook dit interview met een Dreamer

Politiek levensgevaarlijk

Een sluiting van de federale overheid is niet alleen een bestuurlijk drama. Het is politiek levensgevaarlijk. Kiezers verachten dit vertoon van disfunctionaliteit. Uit een peiling bleek dat ze de schuld vooral bij president Trump en de Republikeinen leggen (48 procent), en in mindere mate bij de Democraten (28 procent). Toch stemden enkele Democraten met de Republikeinen mee, omdat ze een Senaatszetel in een conservatieve staat moeten verdedigen.

De Republikeinen proberen de schuld nu bij Chuck Schumer te leggen, de Democratische fractievoorzitter in de Senaat. Er is weliswaar een Republikeinse meerderheid in de Senaat, maar voor een stemming zijn zestig van de honderd stemmen nodig, en de Republikeinen hebben er 51.

Een woedende Mitch McConnell, de leider van de Republikeinen in de Senaat, gaf na middernacht de Democraten de schuld. „Dit is het gedrag van obstructionistische losers, niet van wetgevers”, stond in een verklaring van de woordvoerder van president Trump. Daarin stond ook dat de Democraten „wetteloze immigranten” belangrijker vinden dan „onze eerlijke burgers”. Zo maken de Republikeinen een identiteitskwestie van een politieke impasse.

‘Geen spelletje spelen met levens’

Maar de Republikeinse Partij kan niet alleen naar de oppositie wijzen. Sommige Republikeinse senatoren kwamen in opstand, en weigerden mee te stemmen met de eigen partij. Zo kreeg het voorstel om tot stemming over te gaan maar vijftig van de honderd stemmen. Senator Lindsey Graham, een conservatief uit South Carolina, zei: „Ik ga dit spelletje met de levens van migranten niet spelen.” Hij gaf de schuld van de shutdown aan Stephen Miller, een adviseur van Trump die bekendstaat om zijn anti-immigratiestandpunten.

Maar waar was Trump zelf, de afgelopen dagen? De president speelt traditioneel in dit soort impasses de rol van bemiddelaar. Maar Trump stichtte vooral verwarring. Het begon al tijdens een gesprek met beide partijen over migratie, waarbij twee weken geleden tv-camera’s stonden. Trump gaf de Democraten spontaan gelijk en moest gecorrigeerd worden door een aanwezige Republikein.

Lees ook deze analyse over een jaar Trump: chaotisch, narcistisch en effectief.

Op Twitter keerde Trump zich deze week zomaar tegen een Republikeins plan om de financiering van een populaire verzekering voor kinderen te regelen in een korte-termijnbegroting voor een paar weken. Op die manier wilden de Republikeinen de Democraten milder stemmen. Maar Trump wees het plan om onduidelijke redenen af. Daardoor slonken de kansen op succes dramatisch.

Rol van oppositiepartij

De afgelopen dagen was Trump vooral afwezig. Hij onderhandelde nauwelijks. Hij nodigde vrijdag Chuck Schumer uit voor een gesprek, en daar deed Schumer, naar eigen zeggen, een dramatische concessie: de Democraten waren bereid te onderhandelen over het plan van een muur aan de Mexicaanse grens, tot nu toe een taboe. Trump ging niet akkoord.

De Republikeinse Partij heeft alle macht en is toch niet in staat te regeren. Hervormingen die raken aan de kernideologie van de partij, zoals de recente belastingwet, lukken soms wel. Maar het besturen van een land verloopt chaotisch, met de shutdown als dieptepunt. De Republikeinse Partij is in de Obama-jaren een oppositiepartij geworden. Alles was geoorloofd, als de plannen van de Democraten maar werden tegengehouden. Daar werd de partij zeer bedreven in. Nu de rollen zijn omgedraaid, weet bijna niemand meer hoe dat moet.

    • Guus Valk